عنوان	اثر رژیم‌های مختلف آبیاری و تراکم کشت بر عملکرد و ترکیبات شیمیایی کنگرفرنگی (.Cynara scolymus L) در مناطق شمالی استان ایلام
نوع پژوهش	پایان نامه
کلیدواژه‌ها	.
چکیده	به‌منظور بررسی تأثیر سطوح مختلف آبیاری و تراکم کشت بر عملکرد، اجزای عملکرد و ترکیبات شیمیایی گیاه کنگر‌فرنگی، آزمایشی به‌صورت کرت‌های خرد شده در قالب طرح پایه بلوک‌های کامل تصادفی، با سه تکرار در ایستگاه تحقیقات کشاورزی سرابله واقع در استان ایلام طی سال‌ زراعی 95-1394 اجرا شد. فاکتورهای مورد بررسی شامل تنش خشکی در چهار سطح (100، 75، 50 و 25 درصد نیاز آبی) به عنوان عامل اصلی و تراکم در چهار سطح (10، 20، 30 و 40 هزار بوته در هکتار به ترتیب با فواصل 2، 1، 67/0 و 5/0 متر در طول و 5/0 متر بین ردیف) به عنوان عامل فرعی در نظر گرفته شد. نتایج نشان داد که بیشترین ارتفاع کل (254 سانتی‌متر)، ارتفاع تا شروع شاخه‌های جانبی (170 سانتی‌متر)، میانگین قطر تاج‌پوشش (136 سانتی‌متر)، تعداد برگ (59 عدد در بوته) و وزن هزار دانه (39 گرم) با تراکم 40000 بوته در هکتار تحت شرایط 100 درصد نیاز آبی گیاه به‌دست آمد. بیشترین تعداد غنچه (13 عدد در بوته) و شاخه جانبی (13 عدد در بوته) در تراکم 10000 بوته در هکتار تحت شرایط 100 درصد نیاز آبی مشاهده شد. بیشترین وزن تر و خشک کل اندام هوایی، عملکرد دانه و عملکرد روغن دانه به‌ترتیب با میانگین 64943، 25416، 3339 و 694 کیلوگرم در هکتار متعلق به 40000 بوته در هکتار تحت شرایط 100 درصد نیاز آبی به‌دست آمد. بر اساس نتایج این تحقیق، این گیاه حتی در شرایط سخت کم‌آبی، توانایی بالایی در تولید علوفه، دانه، غنچه و اندام‌های هوایی را داشته، به‌طوری‌که در شرایط تنش شدید خشکی (25 درصد نیاز آبی) و تراکم 40000 بوته در هکتار، بیش از 14 تن اندام هوایی خشک، 5/2 تن دانه و 5/0 تن روغن دانه در هکتار عملکرد داشت. نتیجه بررسی کیفی علوفه اندام‌های گیاه به تفکیک برگ، ساقه، غنچه و بذر نشان داد که از مجموع حدود 24 تن عملکرد ماده خشک علوفه در هکتار در تیمار شاهد، به‌ترتیب 39، 34، 15 و 12 درصد آن متعلق به غنچه، ساقه، برگ و بذر آن بود. کم بودن میزان علوفه برگ‌ها نسبت به اندام‌های غنچه و ساقه، به‌دلیل برداشت گیاه در سال دوم بود. افزایش تنش خشکی موجب کاهش عملکرد علوفه (ماده خشک، پروتئین خام، ماده خشک قابل هضم و کربوهیدرات‌های محلول در آب) ولی افزایش کیفیت و ارزش تغذیه‌ای علوفه (افزایش میزان پروتئین خام، ماده خشک قابل هضم و کربوهیدرات‌های محلول در آب )، با وجود افزایش نسبی ADF و NDF، در کنگرفرنگی گردید. افزایش تراکم نیز منجر به افزایش عملکرد، درصد کربوهیدرات محلول در آب، درصد خاکستر کل، درصد الیاف نامحلول در شوینده اسیدی و درصد فیبر نامحلول در شوینده خنثی و کاهش درصد پروتئین خام، درصد ماده خشک قابل هضم و درصد فیبر خام گردید. به‌طورکلی، با توجه به اینکه عملکردهای پروتئین خام، ماده خشک قابل هضم و کربوهیدرات‌های محلول در آب، کاملا تحت تاثیر عملکرد ماده خشک، قرار داشته و مهم‌ترین صفت برای کشاورزان، وزن خشک محصول می‌باشد، لذا تیمار شاهد (بدون تنش آبی) و تراکم 40000 بوته در هکتار، بالاترین عملکرد ماده خشک (برگ، ساقه، غنچه و دانه به‌ترتیب 4100، 9637، 11680، 3339 و در مجموع 28756 کیلوگرم در هکتار ) داشته و قابل توصیه برای تولید علوفه است. نتایج بررسی مواد موثره دو اندام برگ و غنچه گیاه نشان داد که افزایش تنش رطوبتی باعث کاهش 78 و 11 درصدی میزان نارنجین نسبت به شاهد در عصاره غنچه و برگ شد. بیش‌ترین میزان کافئیک اسید در عصاره برگ (74/0 میلی‌گرم در گرم ماده خشک) و اثر متقابل آبیاری کامل و تراکم 10 هزار بوته مشاهده شد. خشکی باعث افزایش بیوسنتز کافئیک و کلروژنیک اسید غنچه شد اما در اثر متقابل با تراکم، فقط کلروژنیک اسید در تنش شدید آبی و تراکم 10 هزار بوته بیش‌ترین مقدار را داشت. بین عصاره اندام‌های مصرفی، کافئیک اسید و نارنجین در عصاره برگی و کلروژنیک اسید در عصاره غنچه بیش‌ترین مقدار را داشتند.
پژوهشگران	منوچهر طهماسبی (دانشجو)، علیرضا حسینی (استاد مشاور)