عنوان	بررسی عوامل موثر بر تحول و تکامل کارست سازند گچساران، مطالعه موردی: سازند گچساران در دشت مارون و دشت جابر
نوع پژوهش	پایان نامه
کلیدواژه‌ها	.
چکیده	چکیده وجود سازندهایی که شامل لایه های گچی هستند زمینه ساز تشکیل اشکال کارستی گچی خواهند بود. میزان ستبری لایه های گچی و کیفیت این لایه ها در شکل گیری اینگونه اشکال تاثیرگذار است. دشت مارون، در بخش چین خورده ساده رشته کوه زاگرس در استان های خوزستان و کهگیلویه و بویراحمد واقع شده است. دشت جابر در شمال غربی استان ایلام، در واحد زاگرس چینخورده واقعشده است. سازند گچساران به سبب شرایطی که درگذشته پشت سر گذاشته عمدتاً در ناودیسها قرار دارند، وجود پدیدههای کارستی گچی به شکل فروچاله در این دشت، میتواند تأثیر بسیار مخربی بر جادهها و تأسیساتی که در مجاورت این لایهها قراردارند، داشته باشد . در این پژوهش سعی شده است نرخ رشد و روند شکل گیری فروچاله های دشت مارون با استفاده از نمونه برداری از نمونه آب بارش و رواناب تولیدی از روی سازندهای منطقه برآورد شود. به این منظور پس از پایش هشت ساعته رواناب یک 6 هکتار از دشت مارون، نمونه آب باران و چندین نمونه از بخشهای مختلف / زیرحوضه با مساحت 2 رواناب در زمانهای مختلف برداشت شد و با توجه به میزان املاح حاصل از انحلال گچ موجود در رواناب و همچنین برآورد میزان رواناب متوسط سالانه مشخص شد که به طور میانگین در یک زیر حوضه به 5 متر مکعب از سنگهای گچی به وسیله رواناب بصورت محلول خارج می / 6 هکتار، سالانه 4 / مساحت 2 676 متر مکعب، 66 سال زمان لازم است که این نرخ / شود و برای شکل گیری یک فروچاله به حجم 4 بالای رشد فروچاله ها می تواند برای ساکنین این مناطق بسیار مخاطره آمیز باشد چرا که وجود حفرات زیرزمینی و فروچاله ها میتوانند بستر ریزش های ناگهانی را مهیا کرده و صدمات جانی و خسارت های مالی را به دنبال داشته باشد. همچنین نقشه پهنهبندی تکامل کارست این دو منطقه با استفاده از مدل فازی تهیهشده که جهت تهیه این نقشه از ده عامل محیطی شامل شیب، وجه شیب، زمینشناسی، فاصله از خط کنیک، نقاط تمرکز جریان دامنهای، فاصله از رودخانه، طبقات ارتفاعی، کاربری اراضی، پارامتر اقلیم با استفاده از روش دمارتن و شاخصپوشش گیاهی استفادهشده است. نتایج این پژوهش 66 درصد دشت جابر در محدوده ریسک بالا، 46 درصد در محدوده ریسک متوسط و / نشان داد که 6 14/1 درصد در محدوده ریسک پایین قرار دارد. بازدیدهای میدانی نشان میدهد که مهمترین عوامل مؤثر در تکامل کارست این منطقه، شیب و محل تلاقی خطوط آبراههها در دامنه با لایههای گچ خالص ضخیم لایه است و محل تلاقی لایههای گچ در مجاورت خط کنیک یکی از عوامل زمینهساز و مهم در 55/ جهت شکلگیری این فروچاله ها محسوب میگردد. همچنین نتایج این پژوهش نشان داد که 2 درصد از دشت مارون نیز با توجه به این که در محدوده سازندگچساران قرار ندارد و فاقد لایه های گچی 11/ است، این بخش از دشت از نظر وقوع فروچاله در محدوده ریسک صفر درصد قرار می گیرد و 2 15 درصد در محدوده ریسک پایین قرار / 11 درصد ریسک متوسط و 1 / درصد در محدوده ریسک بالا، 5 دارد. بر اساس بازدیدهای میدانی و بررسی نقشه پهنه بندی، عوامل اصلی موثر در تکامل کارست این منطقه شیب و خطوط آبراهه منطبق بر لایه های گچی می باشد. در ادامه مطالعه مورفومتریک این پدیده ها امکان مقایسه پارامترهای متنوع فروچاله ها را مهیا ساخت و منجر به طرح فرضیاتی در مورد نحوه تکامل آنها شد. در این مطالعه فروچاله های دو دشت بر اساس روش های باسو و سویچ تقسیم بندی شدند و طبق مدل باسو در دسته فروچاله های کشیده و کاسه ای، و طبق روش سویچ در دسته های کاسه ای، چاله مانند و قیفی شکل قرار گرفتند. نتایج حاصل از تحلیل رگرسیون خطی تک متغیره بین مؤلفههای مورفومتری فروچاله ها نشان داد که مؤلفههای مساحت با قطر بزرگ، مساحت با قطر 0/511 ،0/666 ،0/176 ،0/ کوچک، عمق با مساحت و عمق با قطر بزرگ به ترتیب با ضرایب تبیین 622 از بیشترین میزان همبستگی معنیدار برخوردارند. حداکثر ارتباط معنیدار در سطح احتمال خطای 0 و / 0، بین مؤلفههای مساحت و قطر بزرگ برای روابط درجه 2 و 6 با ضرایب تبیین 667 / کمتر از 1 0 است. نتایج تحلیل رگرسیون خطی چند گانه قدم به قدم / 0 و 01 / 0/661 و خطای برآورد 07 1بین مولفه های مورفومتری فروچاله ها نیز نشان داد که بیشترین ضریب تبیین مربوط به مساحت، قطر 0 و کمترین / 0 با خطای برآورد 024 / کوچک و قطر بزرگ و عمق با مقدار عددی ضریب تبیین 667 میزان ضریب تبیین مربوط به شیب با عمق و قطر بزرگ و کوچک است که میزان ضریب تبیین آن 0 است. بنابراین پارامترهای مساحت، قطرهای بزرگ و کوچک و / 0/514 و میزان خطای برآورد 061 عمق می توانند پارامترهای مناسبی جهت مدل سازی باشند
پژوهشگران	حاجی کریمی (استاد راهنما)، حمیده غلام حیدری (دانشجو)