عنوان	پهنه بندی آگرواکولوژیکی و برآورد پتانسیل و خلا عملکرد گندم تحت تاثیر عوامل مدیریتی در استان ایلام
نوع پژوهش	پایان نامه
کلیدواژه‌ها	.
چکیده	امروزه تغذیه انسان وابستگی زیادی به غلاتی از قبیل گندم دارد که با توجه به محدودیت منابع و افزایش روزافزون جمعیت و در نتیجه افزایش تقاضا برای محصولات غذایی باید حداکثر استفاده را از منابع محدود نمود (کمالی و همکاران، ١٣٨٧). برای بهبود روش های برنامه ریزی، مدیریت منابع و افزایش بهره‌وری کشاورزی از منابع موجود، نیاز به رویکردی تلفیقی می باشد. به نظر می رسد استراتژی افزایش تولید گیاهان در ایران عمدتا بر اساس افزایش عملکرد است. برنامه ریزی دقیق برای مدیریت پایدار منابع و تولید در مقیاس منطقه‌ای مستلزم در اختیار داشتن برآوردهای قابل قبولی از عملکرد محصولات زراعی و توان تولید زمین های کشاورزی است تا با تعیین نیاز بازار مصرف در مورد توسعه کاشت یک محصول یا کاهش آن و یا سایر برنامه ریزی های مرتبط با نظام های تولید در سطح کلان به نوعی پیش آگاهی دست یافت. به این منظور در این تحقیق پهنه بندی بوم شناختی برآورد عملکرد پتانسیل و خلاء عملکرد گیاه گندم با استفاده از تلفیق سیستم اطلاعات جغرافیایی و مدل های شبیه سازی رشد در استان ایلام مورد بررسی قرار گرفت. پس از جمع آوری اطلاعات، لایه های اطلاعاتی مورد نیاز از جمله لایه های اطلاعاتی عوامل اقلیمی، توپوگرافی و خاک با استفاده از قابلیت های سیستم اطلاعات جغرافیایی تهیه شد. لایه درجه حرارت با استفاده از معادلات رگرسیونی و روش درون یابی نزدیکترین همسایگی و لایه بارندگی پس از بررسی روش های مختلف درون یابی منطقه استخراج شد. لایه بافت خاک با استفاده از روش کریجینگ(Kriging) تهیه شد. لایه های شیب و ارتفاع از مدل رقومی برای استان ایلام تهیه شد. سپس پهنه های مناسب کشت گیاهان مورد مطالعه از طریق تطبیق نیازهای گیاهان با خصوصیات مناطق مورد مطالعه با استفاده از قوانین تجزیه و تحلیل سلسله مراتبی و همپوشانی لایه های مورد بررسی تعیین شد. بر اساس نتایج این تحقیق 23/31 درصد از اراضی استان به علت دارا بودن شرایط آب و هوایی و محیطی مناسب دارای پتانسیل بالایی برای تولید گندم آبی می باشند و 74/34 درصد از اراضی نیز شرایط مناسبی برای کشت گندم آبی دارند و بقیه مناطق در دسته متوسط تا ضعیف قرار گرفتند. تعیین عملکرد پتانسیل و خلا عملکرد گندم آبی در منطقه مورد مطالعه نیز با استفاده از مدل گیاهی CERES-Wheat انجام شد. عملکرد واقعی گندم آبی در شهرستان ایلام براساس بررسی نتایج حاصل از پرسشنامه تکمیل شده توسط کشاورزان منطقه در سال زراعی 95-1394 برابر با 4013 کیلوگرم در هکتار در نظر گرفته شد که رابطه مستقیمی با نهاده های مصرفی دارد. نتایج آنالیز رگرسیون نشان داد که رابطه کود نیتروژن، فسفر و آب با عملکرد واقعی مثبت بوده که در این بین، بیشترین ضریب همبستگی (94/0) مربوط به میزان آب مصرفی است. میزان عملکرد پتانسیل گندم برای شهرستان ایلام با استفاده از مدل گیاهی مورد استفاده، 10060 کیلوگرم در هکتار برآورد شد که از بین عوامل اقلیمی، دو عامل دما و بارندگی بیشترین تأثیر را بر عملکرد پتانسیل گندم در شهرستان ایلام داشته است. به طوری که، بالاترین ضریب رگرسیونی (59/0-) مربوط به دما بود و نشان دهنده این موضوع است که عملکرد پتانسیل با میانگین دمای منطقه رابطه معکوس داشته و هرچه دمای منطقه گرم تر باشد، عملکرد پتانسیل شبیه سازی شده کمتر خواهد بود. رابطه ارتفاع از سطح دریا، بارندگی و رطوبت نسبی با عملکرد پتانسیل شبیه سازی شده مثبت می‌باشد. میزان خلا عملکرد ایجاد شده برای گندم آبی در منطقه برابر با 6047 کیلوگرم در هکتار محاسبه شد. 54 در صد از این مقدار که باعث کاهش عملکرد به میزان 38/3265 کیلوگرم در هکتار نسبت به عملکرد پتانسیل شده است، مربوط به محدودیت آب و عناصر غذایی می‌باشد. سومین عامل کاهش دهنده عملکرد در منطقه مورد مطالعه در این تحقیق، عوامل مدیریتی مانند تاریخ کاشت، تراکم مطلوب، کنترل آفات هرز تعیین شدند که باعث کاهش 16 درصدی عملکرد گندم نسبت به کل شکاف عملکرد شده است.
پژوهشگران	یاسر علیزاده (استاد راهنما)، پروانه وفا (دانشجو)