عنوان	تجزیه ژنتیکی صفات مهم زراعی در کلزا بر اساس تحلیل دی آلل و تجزیه میانگین نسل‌ها تحت شرایط نرمال و تنش خشکی
نوع پژوهش	پایان نامه
کلیدواژه‌ها	.
چکیده	مقدمه و اهداف: کلزا یکی از مهم‌ترین محصولات دانه روغنی در جهان است که افزایش میزان محتوای روغن بذر، افزایش پتانسیل ژنتیکی و عملکرد از جمله اهداف مهم برنامه‌های کلان تولید کلزا در کشورهای مختلف می‌باشد. اساس کار برنامه‌های اصلاح نباتات تنوع است. میزان موفقیت به وجود تنوع ژنتیکی و نحوه گزینش بستگی دارد. هدف از این تحقیق تعیین بهترین ترکیب‌های عمومی و خصوصی، وراثت‌پذیری و میزان هتروزیس نسبت به والد برتر با استفاده از روش دای آلل و تجزیه ژنتیکی میانگین نسل‌ها در دو محیط نرمال و تنش خشکی در کلزای بهاره بود. مواد و روش‌ها: هفت رقم کلزا (آرام، آسا، آر.جی.اس003، روشنا، دلگان، صفار و ظفر) در سال 1400-1399 تلاقی دو طرفه داده شدند. دورگهای نسل اول همراه والدین (جمعاً ژنوتیپ49) در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار در سال 1401-1400 ارزیابی شدند؛ و در سال دوم تلاقی صفار × ظفر در قالب طرح بلوک تصادفی در چهار تکرار در دو محیط نرمال و تنش خشکی با استفاده از روش تجزیه میانگین نسل‌ها، ژنتیک و توارث‌پذیری صفات روز تا گلدهی، روز تا رسیدگی، ارتفاع بوته، طول خورجین، تعداد خورجین در بوته، تعداد دانه در خورجین، محتوای آب برگ، محتوای کلروفیل، شاخص برداشت، زیست توده، وزن هزار دانه و عملکرد دانه مورد بررسی قرار گرفتند. یافته‌ها: نتایج تجزیه واریانس ساده صفات نشان داد که تفاوت بین ژنوتیپ‌ها برای تمامی صفات در سطح احتمال یک درصد معنی‌دار بود؛ که نشان‌دهنده وجود تنوع در بین ژنو تیپ‌ها بود. برای تجزیه دی آلل از روش اول گریفینگ (دی آلل کامل) و همچنین روش عددی هیمن استفاده گردید. نتایج تجزیه دی آلل، حاکی از معنی‌دار بودن میانگین قابلیت ترکیب‌پذیری عمومی، خصوصی و اثرات متقابل برای تمامی صفات به‌غیراز طول خورجین مورد بررسی بود که نشان‌دهنده اهمیت اثر افزایشی و غیرافزایشی ژن‌ها در کنترل این صفات است. همچنین معنی‌دار بودن نسبت ترکیب‌پذیری عمومی بر خصوصی برای تمامی صفات غیر از تعداد روز تا رسیدگی و شاخص برداشت بیانگر اهمیت چشم‌گیر اثرات افزایشی نسبت به اثرات غیر افزایشی در کنترل این صفات بود. دامنه هتروزیس نسبت به والد برتر برای عملکرد دانه از 8/33- الی 3/30 در این مطالعه متغیر بود. میانگین درجه غالبیت نیز برای کلیه صفات غیر از صفت تعداد روز تا گلدهی (غالبیت کامل) حاکی از وجود عمل فوق غالبیت در کنترل این صفات بود، درنتیجه برای افزایش و بهبود این صفات می‌توان از پدیده هتروزیس بهره جست. جهت غالبیت برای تمامی صفات مورد نظر به‌غیراز وزن هزار دانه معنی‌دار گردید. تجزیه گرافیکی صفات نشان دهنده فوق غالبیت برای اکثر صفات به‌غیراز روز تا رسیدگی، خورجین در بوته محتوای آب برگ (غالبیت نسبی) و شاخص برداشت (غالبیت کامل) بود. پراکنش والدین در اطراف خط رگرسیون نشان داد که صفات عملکرد و وزن هزار دانه، والد آسا و والد صفار به ترتیب دارای ژن‌های غالب بیشتر و ژن‌های مغلوب بیشتر نسبت به سایر ارقام هستند. براساس نتایج تجزیه واریانس ساده تلاقی صفار× ظفر به روش تجزیه میانگین نسل‌ها اختلاف معنی‌دار برای صفات موردنظر نشان‌دهنده تفاوت ژنتیکی بین والدین بود. تجزیه میانگین نسل و آزمون انفرادی نشان داد که برای تمامی صفات به‌غیراز طول غلاف در هر دو شرایط محیطی علاوه بر اثرات افزایشی و غالبیت، اثرات اپیستازی نیز نقش دارد. این تحقیق نشان داد که واریانس غالبیت بیشترین نقش را در تمامی صفات مورد مطالعه به جز روز تا گلدهی، روز تا رسیدگی، وزن هزار دانه و عملکرد دانه داشت. نتیجه‌گیری: برآورد ترکیب‌پذیری عمومی نشان داد که ارقام صفار، ظفر و دلگان به عنوان بهترین ترکیب شونده‌های عمومی جهت افزایش عملکرد دانه بودند. دو ترکیب هتروتیک آر.جی.اس003 × دلگان و روشنا × ظفر نیز می‌توانند به‌واسطه ترکیب‌پذیری خصوصی مثبت و معنی‌دار آن‌ها از نظر عملکرد و همچنین منفی بودن ترکیب‌پذیری خصوصی آن‌ها ازنظر صفت تعداد روز تا رسیدگی به‌عنوان پر محصول ترین هیبریدهای سینگل کراس کلزا جهت ارائه به کشاورزان مد نظر قرار گیرد. ترکیب آر.جی.اس003 × دلگان دارای بیشترین هتروزیس نسبت به والد برتر (30 درصد) برای صفت عملکرد بود. هیبرید دلگان × صفار بیشترین عملکرد دانه (3754 کیلوگرم در هکتار) در بین ژنوتیپ ها را دارا بود. براساس نتایج تجزیه میانگین نسل‌ها، برای صفات عملکرد و وزن هزار دانه، واریانس افزایشی بیشتر از غالبیت بود که کاربرد روش‌های مبتنی بر گزینش می تواند مفید باشد و برای صفاتی که واریانس غالبیت بزرگتر از واریانش افزایشی بود، برای اصلاح این صفات تولید واریته های هبیرید و استفاده از هتروزیس مهم است. درجه غالبیت برای تمامی صفات به غیر روز تا گلدهی، روز تا رسیدگی، عملکرد دانه و وزن هزار دانه (در شرایط نرمال) در هر دو شرایط محیطی از نوع فوق غالبیت بود.
پژوهشگران	علی آرمینیان (استاد راهنما)، افراسیاب محسنی (دانشجو)