عنوان	پاسخ آناتومیکی بافت چوبی شاخه بادام کوهی ( .Amygdalus orientalis Mill ) به چرای دام در جنگل‌های نیمه خشک زاگرس، ایلام
نوع پژوهش	مقاله چاپ‌شده در مجلات علمی
کلیدواژه‌ها	تنش چرای دام، ویژگی‌های سلولی چوب، درختچه بادام، حفاظت از جنگل، جنگل‌های زاگرس
چکیده	مقدمه: جنگل‌ها به عنوان ارزشمندترین نوع پوشش گیاهی نقش بسیار مؤثری در تعادل طبیعت، فرآیندهای اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی داراند. جنگل‌های زاگرس در طی ده‌ها سال به صورت‌های مختلف همواره مورد تعرض و تخریب قرار گرفته‌اند و این روند تخریب همچنان روز به روز گسترش می‌یابد. چرای بی رویه دام از مهمترین عوامل آسیب‌رسان به جنگل‌هاست که باعث کاهش زادآوری، فشردگی خاک و کاهش تنوع زیستی و توان تولیدی جنگل‌ها می‌شود. با توجه به حضور دام به عنوان یکی از عوامل اصلی تخریب در جنگل‌های زاگرس، مطالعه و شناخت روابط متقابل اجزای اکوسیستم (به ویژه رابطه دام و گیاه) ابزاری مهم برای مدیریت صحیح این جنگل‌ها محسوب می‌شود. دانش آناتومی و تغییر در عناصر سلول‌های چوبی موضوعی کلیدی در درک دفاع درختان در برابر عومل آسیب‌رسان محیطی است. این مطالعه با هدف بررسی تأثیر تنش چرای دام بر ویژگی‌های آناتومیکی چوب گونه بادام کوهی (Amygdalus orientalis) در جنگل‌های استان ایلام انجام گرفت. نتایج حاصله کمک می‌کند تا دانش پایه‌ای درباره تغییرات در ساختار چوب در سطح سلولی و نیز استراتژی سازگاری درختان علیه تنش چرای دام افزایش یابد. مواد و روشها: در دو منطقه جنگلی اطراف شهر ایلام که به طور مستمر مورد چرای دام ساکنین روستاهای اطراف قرار می‌گیرند، از سرشاخه‌های چراشده پایین و در دسترس دام و شاخه‌های بالاتر و چرانشده دور از دسترس دام از شش پایه درختچه بادام کوهی به طور تصادفی نمونه‌برداری انجام گرفت. تمام نمونه‌های سرشاخه چرا شده و سالم از یک طرف درخت برداشته شدند. جهت مطالعه ساختار سلولی، سرشاخه‌ها به قطعات کوچک 5×5 میلی‌متری تبدیل شدند. عملیات آزمایشگاهی وابری، تهیه مقاطع نازک میکروسکوپی و رنگ‌آمیزی بر روی نمونه‌های چوبی انجام گرفت. سپس، نمونه‌ها با استفاده از دوربین مجهز به نرم افزار عکس‌برداری شدند. ویژگی‌های آناتومیکی چوب همچون: طول فیبر، ضخامت دیواره فیبر، تعداد آوندها، قطرآوندهای بهاره، مساحت آوندهای بهاره، تعداد سلول‌های پارانشیم محوری، تعداد اشعه‌های چوبی، تعداد کریستال، تعداد تیل و پهنای دوایر سالیانه با میکروسکوپ نوری اندازه گیری شدند. این اندازه‌گیری‌ها به‌طور سیستماتیک برای اطمینان از دقت و با تکرار بالا انجام شد. نتایج: نتایج نشان‌دهنده تأثیر معنادار چرای دام بر بیشتر ویژگی‌های آناتومیکی چوب سرشاخه درخت بادام کوهی بود، به‌طوری‌که ویژگی‌های طول فیبر، قطر آوندهای بهاره، مساحت آوندهای بهاره، تعداد سلول‌های پارانشیم و اشعه چوبی کاهش یافتند. بیشترین میزان کاهش در ویژگی‌های آوند و پارانشیم‌ وجود داشت. ضخامت دیواره فیبر، تعداد آوند، تعداد تیل و کریستال افزایش نشان دادند. سری زمانی عملکرد رویشی در پنج سال اخیر حاکی از کاهش پهنای دوایر سالیانه در سرشاخه‌های چراشده نسبت به چرا نشده بود. پهنای دوایر سالیانه در نمونه‌های چوبی چرا شده حدود 37% کمتر از نمونه‌های سالم بود، به‌صورتی‌که میانگین پهنای دوایر سالیانه در پنج سال گذشته در نمونه‌های چراشده 354 میکرون و در نمونه‌های سالم 568 میکرون بود نتایج نشان‌ داد که بین بیشتر صفات آناتومیکی چوب همبستگی مثبت وجود دارد. نتیجه‌گیری: می‌توان نتیجه گرفته که تنش چرای دام در طول تشکیل چوب منجر به تغییرات ساختاری و در نتیجه تغییر در فرم و معماری گیاه می‌شود و منجر به کاهش سلامت، عملکرد و تولید درختان خواهد شد. همچنین، نتایج می‌تواند در ارائه راهکارهای کاربردی به منظور پیشگیری از اثرات چرای دام بر درختان در جنگلکاری‌های اقتصادی مؤثر بوده و به منظور حفاظت و حمایت از جنگل‌ها تصمیمات مناسبی اتخاذ نماید.
پژوهشگران	زینب موسی (نفر اول)، فروغ سهیلی (نفر دوم)، رضا اولادی (نفر سوم)، حمیدرضا ناجی (نفر چهارم)