عنوان	روابط مکانی کیفیت خاک و رویشگاه در جنگلهای زاگرس: تحلیل آماری تا پیش بینی فضایی
نوع پژوهش	مقاله چاپ‌شده در مجلات علمی
کلیدواژه‌ها	تاجپوشش، خاک، سنجش از دور، کریجینگ، واریوگرام، GIS
چکیده	اکوسیستم های جنگلی از مهمترین بومسازگان خشکی هستند و نقش کلیدی در تعادل محیطزیستی و ارائه خدمات اکوسیستمی دارند. پایداری ا ین اکو سی ستم ها واب سته به کیفیت خاک و توان زی ستی روی شگاه )کیفیت روی شگاه( ا ست و تحت تأثیر عوامل محیطی مانند توپوگرافی، پو شش گیاهی و فعالیتهای انسانی قرار دارند. بنابراین با هدف بررسی کمی شاخص کیفیت خاک و کیفیت رویشگاه تحت تأثیر عواملی مانند ارتفاع، جهت دامنه و تراکم تاجپوشش ، این پژوهش در جنگلهای زاگرس )کوه شلم، شرق ایالم( با دامنه ارتفاعی 1500 - 2150 متر انجام شد. نمونه برداری در 60 توده جنگلی در سه طبقه ارتفاعی )پایین بند )1750–1850 متر(، میانبند )1850–1950 متر( و باالبند )1950–2050 متر از سطح دریا((، دو جهت جغرافیایی ) شمالی و جنوبی( و دو کالس تاجپوشش )کمتر و بیشتر از 25 درصد( انجام شد. از هر توده، نمونه های خاک از عمق 0 تا 15 سانتی متر برداشت و پس از ترکیب، خصوصیات خاک در آزمایشگاه انداز هگیری شد. برای محاسبه شاخص کیفیت خاک، از مدل استاندارد -2SQI استفاده گردید که بر اساس نرمال سازی و وزندهی به خصوصیات منتخب خاک عمل می کند. شاخص کیفیت رویشگاه نیز بر پایه مدل لگاریتمی نسبت ارتفاع درخت به لگاریتم سن درختان بلوط ایرانی بهعنوان گونه غالب روی شگاه برآورد شد. برای تحلیل ساختار ف ضایی شاخص ها، واریوگرامها برا ساس مدل های کروی، نمایی، گو سی و خطی برازش داده شد و مناسبترین مدلها برای هر شاخص تعیین شدند. برای مدلسازی و تهیه نقشههای پراکنش مکانی، از روشهای درونیابی کریجینگ )معمولی، ساده و عام(، کوکریجینگ و وزندهی معکوس فاصله ) IDW )استفاده شد. دقت این روش ها با استفاده از مقدار میانگین ریشه خطای برآورد استتاندارد مورد ارزیابی قرار گرفت و بهترین روش برای هر شتاخص انتخاد گردید. یافتههای این پژوهش نشتان داد که شتاخص کیفیت خاک تابعی از جهت جغرافیایی، تر اکم تاج درختان و طبقات ارتفاعی بود ؛ ب ه طوری که بیشتتتترین مقدار آن در توده های با تاج متراکم جهت شتتتمالی - میان بند )0/84±0/01( و کمترین مقدار آن در باالبند- دامنه جنوبی- تاج باز )0/60±0/03( م شاهده شد. شاخص کیفیت روی شگاه نیز با افزایش ارتفاع از سطح دریا کاهش یافت. بیشترین مقدار آن )±2/08 25/26 متر( در دامنه شمالی- پایینبند- تاج متراکم و کمترین مقدار )16/51±0/79 متر( در دامنه جنوبی- باالبند- تاج باز ثبت گردید. بررسی آماری همبستگی میان شاخص کیفیت خاک و شاخص کیفیت رویشگاه نشان داد که این دو متغیر دارای رابطه مثبت و معنیداری هستند ) 0/58(. این همبستگی در دامنه جنوبی ) 0/86( بسیار قوی تر از دامنه شمالی ) 0/36( بود. همچنین بررسی مدل های واریوگرام نشان داد که مدل کروی برای شاخص کیفیت خاک و مدل نمایی برای شاخص کیفیت روی شگاه منا سب ترین مدلها ه ستند. نتایج ارزیابی دقت روش های درونیابی نیز نشتتان داد که روش کریجینگ معمولی )1/12=RMSE )برای درونیابی شتتاخص کیفیت خاک و کریجینگ عام )1/04=RMSE )برای شتتاخص کیفیت رویشتتگاه دقیق ترین نتایج را ارائه دادند. این یافتهها بر اهمیت در نظر گرفتن همزمان ویژگیهای خاک و محیط در ارزیابی پتانستتیل زیستتی تأکید دارند. همچنین، تفاوت در الگوهای مکانی و ستاختار فضتایی این شتاخصها نشتان میدهد که انتخاد روش مناستب مدلستازی مکانی ضروری است. این نتایج میتوانند پایهای برای مدیریت علمی، احیای هدفمند و برنامهریزی پایدار جنگلهای نیمهخشک زاگرس باشند.
پژوهشگران	نرگس پردل (نفر اول)، جعفر حسین زاده (نفر دوم)، مهدی حیدری (نفر سوم)، رضا امیدی پور (نفر چهارم)