عنوان	بررسی اثر گرد و خاک بر رقابت بین گیاه زراعی کلزا و علف‌هرز یولاف وحشی
نوع پژوهش	پایان نامه
کلیدواژه‌ها	رقابت، شاخص‌های رقابت، صفات فیزیولوژیکی، کلزا، مدل‌سازی، یولاف وحشی
چکیده	طوفان‌های گرد و غبار، یکی از پدیده‌های طبیعی رایج در جهان، به‌ویژه در مناطق خشک و نیمه‌خشک می‌باشند که می‌توانند اثرات مخربی بر گیاهان و تولید محصولات کشاورزی داشته باشند. با توجه به اهمیت این مسئله، آزمایشی با هدف بررسی و کمی‌سازی اثرات گرد و خاک بر رشد و عملکرد گیاه زراعی کلزا در رقابت با علف‌هرز یولاف وحشی زمستانه طراحی شد. این آزمایش به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح پایه کاملاً تصادفی با چهار تکرار در گلخانه تحقیقاتی دانشگاه ایلام در بهار و تابستان سال 1402 انجام شد. فاکتور اول شامل گرد و خاک (در دو سطح 0 و 60 گرم در مترمکعب) و فاکتور دوم شامل نُه الگوی مختلف کاشت (الگوهای کشت 25 درصد یولاف وحشی+ 75 درصد کلزا، 50 درصد یولاف وحشی+ 50 درصد کلزا، 75 درصد یولاف وحشی+ 25 درصد کلزا؛ الگوهای مختلف کاشت افزایشی شامل 25، 50، 75 و 100 درصد یولاف وحشی+ 100 درصد کلزا و کشت خالص علف‌هرز یولاف وحشی و گیاه زراعی کلزا) بودند. نتایج نشان داد اعمال گرد و خاک باعث کاهش تشعشع فعال فتوسنتزی (69/9- درصد)، سرعت فتوسنتز (73/28- درصد)، کلروفیل a (89/28- درصد)، ارتفاع بوته (9/11- درصد)، تعداد ساقه فرعی در بوته (9/3- درصد)، طول خورجین (3/21- درصد) و عملکرد بیولوژیکی (5/29- درصد) گیاه زراعی کلزا می‌شود؛ همچنین گرد و خاک باعث کاهش تشعشع فعال فتوسنتزی (72/3- درصد)، سرعت فتوسنتز (66/25- درصد)، سرعت تعرق (9/14- درصد)، کلروفیل a (94/10- درصد)، کلروفیل b (42/14- درصد)، کلروفیل کل (5/12- درصد)، کاروتنوئیدهای برگ (2/11- درصد)، ارتفاع بوته (03/12- درصد)، ماده خشک (3/28- درصد) و تولید بذر (2/11- درصد) علف‌هرز یولاف وحشی شد. با افزایش تراکم علف‌هرز یولاف وحشی تشعشع فعال فتوسنتزی، سرعت فتوسنتز، سرعت تعرق، کلروفیل a، کلروفیل b، کلروفیل کل، ارتفاع بوته، قطر ساقه، سطح برگ، تعداد ساقه فرعی در بوته، طول خورجین، تعداد خورجین در بوته، عملکرد بیولوژیکی و عملکرد دانه گیاه زراعی کلزا کاهش یافت. عملکرد دانه کلزا به‌ ازای ورود اولین بوته یولاف وحشی در شرایط بدون گرد و خاک و با گرد و خاک به‌ترتیب 3/21 و 5/28 درصد کاهش یافت. در تراکم حداکثر یولاف وحشی، بیشترین کاهش عملکرد دانه به مقدار 78 درصد مشاهده شد. شاخص رقابت نشان داد که در الگوهای کاشت جایگزینی، رقابتی بین کلزا و یولاف وحشی وجود ندارد، اما در الگوهای کاشت افزایشی، به‌ویژه تحت شرایط گرد و خاک، رقابت بسیار شدید بود. با توجه به این نتایج علف‌هرز یولاف وحشی در تراکم‌های بالا رقابت بسیار شدیدی با گیاه زراعی کلزا دارد و عملکرد کلزا در تراکم‌های بالای علف‌هرز یولاف وحشی بیشتر توسط رقابت بین‌گونه‌ای به‌ویژه تحت شرایط گرد و خاک محدود می‌شود؛ بنابراین مدیریت علف‌هرز یولاف وحشی برای تولید بهینه و مناسب عملکرد گیاه زراعی کلزا به‌خصوص تحت شرایط گرد و خاک ضروری است.
پژوهشگران	علیرضا تاب (استاد راهنما)، میترا میرزایی (دانشجو)، اخلاص امینی (استاد مشاور)، سمیه حاجی نیا (استاد مشاور)