عنوان	تصمیم‌گیری‌ها و تحول نظم قضایی در پرتو کاربست هوش مصنوعی
نوع پژوهش	مقاله چاپ‌شده در مجلات علمی
کلیدواژه‌ها	هوش مصنوعی عدالت قاضی نظام حقوقی تصمیم‌گیری قضایی
چکیده	با پیشرفت سریع فناوری هوش مصنوعی و گسترش نفوذ آن در حوزه‌های مختلف، یکی از مسائل حیاتی و بحث‌برانگیز، امکان به‌کارگیری هوش مصنوعی در نظام قضایی و بررسی توانایی جایگزینی آن با قاضی انسانی است. اهمیت این موضوع از آنجا ناشی می‌شود که افزایش حجم پرونده‌ها، پیچیدگی قوانین و نیاز به تصمیم‌گیری سریع و دقیق، فشار قابل توجهی بر سیستم قضایی وارد کرده و بهره‌گیری از ابزارهای هوشمند می‌تواند به ارتقای کارایی، کاهش خطا و تسریع فرآیند دادرسی کمک کند. با این حال، داوری قضایی صرفاً اجرای مکانیکی قانون نیست و مستلزم تفسیر قواعد، تحلیل اخلاقی، رعایت اصول انصاف و ایجاد تعادل میان عدالت صوری و ماهوی است؛ ویژگی‌هایی که فهم و اعمال آن‌ها برای ماشین محدود و پیچیده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی ظرفیت‌ها، فرصت‌ها و تهدیدهای هوش مصنوعی در تصمیم‌گیری‌های قضایی و ارزیابی امکان جایگزینی آن با قاضی انسانی، با رویکرد توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای انجام شده است. نتایج نشان می‌دهد سامانه‌هایی مانند چت‌جی‌پی‌تی، کیس‌تکست، لگال‌ربات و کایرا می‌توانند ابزارهای مؤثری برای پردازش اطلاعات، تحلیل داده‌های حقوقی و پشتیبانی از تصمیم‌گیری قضایی باشند، اما به دلیل ناتوانی در درک عمیق مفاهیم عدالت، تفکر مستقل حقوقی و قضاوت اخلاقی، قابلیت ایفای نقش کامل یک قاضی را ندارند. بنابراین، هوش مصنوعی می‌تواند به‌عنوان مکمل و ابزار کمکی برای قاضی انسانی مورد استفاده قرار گیرد، اما جایگزینی کامل آن با چالش‌های جدی و بنیادین مواجه است و نیازمند بازنگری‌های حقوقی و اخلاقی گسترده است.
پژوهشگران	مریم بحر کاظمی (نفر اول)، پرویز باقری (نفر دوم)