عنوان	بررسی تطبیقی مبانی فقهی قرارداد بیمه از دیدگاه مذاهب اسلامی
نوع پژوهش	پایان نامه
کلیدواژه‌ها	قرارداد بیمه، مبانی فقهی، مذاهب اسلامی، مشروعیت، غرر، ربا.
چکیده	چکیده این پژوهش به بررسی ماهیت و مشروعیت بیمه از دیدگاه فقه امامیه و مذاهب چهارگانه اهل سنت (شافعیه، حنبلی، حنفی و مالکی) می‌پردازد. در این تحقیق، ماهیت و شرایط مشروعیت قرارداد بیمه از منظر اصول فقهی مانند قاعده لاضرر، ربا و غرر مورد مطالعه قرار گرفت. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و کتابخانه‌ای بوده و داده‌ها از طریق تحلیل محتوای متون فقهی و منابع معتبر گردآوری شد. نتایج نشان داد که در فقه امامیه، مشروعیت بیمه بر مبنای بنای عقلاء، دلیل عقل، و عمومات ادله صحت عقود تأیید شده و فقهای معاصر مانند امام خمینی و آیت‌الله مکارم شیرازی آن را عقدی مستقل و عقلایی می‌دانند. تلاش برای تطبیق بیمه با عقود معین مانند صلح، هبه معوضه، ضمان، جعاله، مضاربه یا شرکت به دلیل تفاوت‌های ماهوی چندان موفقیت‌آمیز نبوده و دیدگاه غالب بر استقلال بیمه تأکید دارد. اشکالات مطرح‌شده نظیر غرر، ربا، و سفهی بودن بیمه نیز با استدلال‌هایی مانند تأمین امنیت مالی و نبود قصد تبرعی رد شده است. در فقه شافعیه، بیمه‌های تعاونی به دلیل کاهش غرر و ربا مشروع دانسته شده، اما بیمه‌های تجاری مورد نقد قرار گرفته‌اند. فقه حنبلی با رویکرد محافظه‌کارانه، بیمه‌های تجاری را به دلیل غرر و ربا نامشروع می‌داند، اما بیمه‌های تعاونی مبتنی بر تبرع را جایز تلقی می‌کند. در فقه حنفی، مشروعیت بیمه مشروط به حذف غرر و ربا بوده و بیمه‌های تعاونی مقبولیت بیشتری دارند. فقه مالکی نیز با تأکید بر عدالت و سود متعارف، بیمه‌های تعاونی را مشروع و بیمه‌های تجاری سودجویانه را مردود می‌داند. در مجموع، مذاهب اسلامی با وجود تفاوت در رویکردها، بر لزوم انطباق بیمه با اصول شرعی تأکید دارند و بیمه‌های تعاونی به دلیل همخوانی با ارزش‌های اسلامی مقبولیت بیشتری یافته‌اند. این پژوهش نشان می‌دهد که فقه اسلامی با انعطاف‌پذیری خود، توانایی پاسخگویی به نیازهای نوین اقتصادی و اجتماعی را دارد.
پژوهشگران	صدیقه حاتمی (استاد راهنما)، شکوفه حسین نژادیان (دانشجو)