عنوان	تأثیر روش‌های خاکورزی، کاربرد کود دامی و تناوب زراعی بر انتشار گازهای گلخانه‌ای در سیستم‌های زراعی ارزن و نخود
نوع پژوهش	مقاله چاپ‌شده در مجلات علمی
کلیدواژه‌ها	آیش تنفس هتروتروفی تنفس کل فعالیت میکروبی ارزن نخود
چکیده	اهداف: این پژوهش با هدف بررسی تأثیر فعالیت‌های انسانی بر تغییرات اقلیمی و انتشار گازهای گلخانه‌ای در بخش کشاورزی، به‌ویژه از طریق ارزیابی بیلان کربن، ترسیب کربن، و تنفس خاک در کشت نخود و ارزن انجام شد. مواد و روش‌ها: طی دو سال زراعی متوالی (1400–1401 و 1401–1402) انجام شد. آزمایش در قالب کرت‌های دوبار خرد شده در طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا شد. تیمارها شامل دو نوع خاک‌ورزی (مرسوم و کم‌خاک‌ورزی)، دو سطح مصرف کود دامی، و سه نوع تناوب زراعی (نخود–آیش، نخود–ارزن، و ارزن–آیش) بودند. یافته‌ها: نتایج نشان داد خاک‌ورزی مرسوم در مقایسه با کم‌خاک‌ورزی باعث افزایش معنی‌دار در تنفس هتروتروفی و کل شد؛ به‌ویژه در نخود که این افزایش تا بیش از 100 درصد نیز رسید. همچنین، کاربرد کود دامی تأثیر مثبتی بر افزایش تنفس داشت؛ در ارزن و نخود، این افزایش در حدود 10 تا 23 درصد متغیر بود. تناوب زراعی نیز موجب افزایش فعالیت میکروبی خاک گردید که در هر دو گیاه مشهود بود. نتیجه‌گیری: به‌طور کلی، خاک‌ورزی مرسوم و مصرف کود دامی منجر به افزایش فعالیت میکروبی و تنفس خاک شدند که به نوبه خود می‌تواند منجر به افزایش انتشار گازهای گلخانه‌ای گردد. با این حال، تناوب زراعی مناسب مانند نخود–ارزن، تأثیر مثبتی بر پویایی میکروبی و مدیریت کربن خاک داشته و می‌تواند به‌عنوان راهکاری مؤثر در بهبود پایداری سیستم‌های کشاورزی در مواجهه با چالش‌های اقلیمی در نظر گرفته شود.
پژوهشگران	زهرا خلیلی مهر (نفر اول)، یاسر علیزاده (نفر دوم)، مرزبان فرامرزی (نفر سوم)، روح الله مرادی (نفر چهارم)