عنوان	تنوع اقلیمی و پاسخ ریختشناسی برگ بلوط ایرانی (.Lindl brantii Quercus :( مطالعه تطبیقی در پنج اقلیم متفاوت ایران
نوع پژوهش	مقاله چاپ‌شده در مجلات علمی
کلیدواژه‌ها	بلوط ایرانی، تنوع اقلیمی، سازگاری گیاهان، صفات ساختاری برگ
چکیده	سابقه و هدف: درک الگوهای تغییرات صفات ریختشناسی برگ در شرایط اقلیمی مختلف نقش مهمی در پیشبینی سازگاری و عملکرد گیاهان ایفا میکند. این پژوهش با هدف بررسی تنوع کمی صفات برگ و همبستگی بین آنها در پنج اقلیم مختلف ایران (نیمهخشک، خشک، مدیترانهای، نیمهمرطوب و خیلیمرطوب) انجام شد. مواد و روشها: جنگلهای زاگرس به دلیل تنوع اقلیمی و حضور گونه شاخص بلوط ایرانی (.Lind brantii Quercus (بستر مناسبی برای مطالعات اکوفیزیولوژیک فراهم میآورند. این پژوهش در استانهای ایلام و کردستان که تفاوتهای آشکاری در دما و بارندگی دارند انجام شد. دادههای اقلیمی از 14 ایستگاه هواشناسی گردآوری و شاخص خشکی دومارتن محاسبه شد که منجر به تفکیک منطقه به پنج طبقه اقلیمی شامل خشک، نیمهخشک، مدیترانهای، نیمهمرطوب و بسیار مرطوب شد. نمونهبرداری از برگها در تابستان 1402 و در اوج فصل رشد از 15 منطقه با شرایط اقلیمی متفاوت انجام شد و از هر منطقه پنج درخت بالغ و سالم انتخاب و از هر درخت 15 برگ برداشت شد. صفات ریختشناسی شامل طول، عرض، وزن تر و خشک، مساحت و شاخصهای مرتبط با آب برگ با دستگاه و محاسبات استاندارد اندازهگیری شدند. دادهها پس از بررسی نرمال بودن با آزمون کولموگروف- اسمیرنوف، در نرمافزار SPSS تحلیل شدند و مقایسه میانگینها با آزمون دانکن انجام گرفت. علاوه بر آن، برای بررسی ارتباط بین صفات، همبستگی پیرسون و برای شناسایی الگوهای کلی، تحلیل مؤلفههای اصلی (PCA (در محیط R اجرا شد. یافتهها: طول برگ در اقلیم خیلیمرطوب بیشترین مقدار (52/8 میلیمتر) و در اقلیم نیمهمرطوب کمترین مقدار (22/7 (را داشت. عرض برگ در اقلیم خیلیمرطوب (17/4 میلیمتر) و خشک (11/4 (بیشترین و طول دمبرگ در اقلیم نیمهمرطوب (34/1 میلیمتر) نشریه پژوهشهای علوم و فناوری چوب و جنگل، دوره 32 ،شماره 3 ،1404 4 باالترین میانگین را نشان داد. بیشترین مساحت برگ در اقلیمهای مدیترانهای )85/29 سانتیمترمربع( و خیلیمرطوب )44/28 سانتیمترمربع( ثبت شد. بیشترین وزن تر برگ در اقلیم خیلیمرطوب )62/0 گرم( و بیشترین وزن خشک برگ در اقلیم نیمهخشک )41/0 گرم( ثبت شد. وزن مخصوص خشک برگ در اقلیم نیمهخشک باالترین )0167/0 گرم بر سانتیمترمربع( و در مدیترانهای کمترین )0092/0 گرم بر سانتیمترمربع( مقدار را داشت. درصد رطوبت وزنی برگ در مدیترانهای )39/46 )%و خیلیمرطوب )36/44 )%بیشترین و در نیمهخشک کمترین )54/25 )%مقدار را نشان داد. بیشترین میزان آب برگ )28/0 )%و بیشترین میزان نسبی آب برگ )95/36 )%در اقلیم خیلیمرطوب ثبت شد. تحلیل همبستگی نشان داد که بیشتر صفات در همه اقلیمها به غیر از طول دمبرگ در اقلیم نیمهخشک با یکدیگر همبستگی مثبت و معنادار دارند. نتیجهگیری: یافتهها نشان دادند که تفاوتهای اقلیمی منجر به تغییرات معنیدار در صفات ریختشناسی برگ میشود و اغلب این صفات بهصورت یک شبکه عملکردی هماهنگ با یکدیگر تغییر میکنند که میتواند بیانگر استراتژیهای سازگاری گیاهان در پاسخ به شرایط محیطی متفاوت باشد.
پژوهشگران	فروغ سهیلی (نفر اول)، حمیدرضا ناجی (نفر دوم)