عنوان	سازگاری‌های ساختاری بادام کوهی (Prunus argentea (Lam.) Rehder) در پاسخ به چرای دام در جنگل‌های نیمه‌خشک زاگرس: شواهدی از تغییرات ریزساختاری روزنه و کرک برگ
نوع پژوهش	مقاله چاپ‌شده در مجلات علمی
کلیدواژه‌ها	تنش چرای دام روزنه و کرک برگ انعطاف‌پذیری برگ درختچه بادام کوهی جنگل‌های زاگرس
چکیده	مقدمه: جنگل‌های غرب ایران ازجمله اکوسیستم‌های طبیعی هستند که براثر دخالت عوامل غیر طبیعی و انسانی، تجدیدحیات آنها دچار اختلال شده‌است چرای دام یکی از مهم‌ترین عوامل تخریب پوشش گیاهی و تغییر در ویژگی‌های ریخت‌شناسی گیاهان به‌شمار می‌رود. این تنش زیستی می‌تواند از طریق آسیب به اندام‌های فتوسنتزی، کاهش رشد و تغییر ساختار برگ، توان رقابتی گیاه را تحت تأثیر قرار دهد. این پژوهش با هدف بررسی اثر چرای دام بر صفات آناتومیکی روزنه و کرک برگ گونه درختچه‌ای بادام کوهی (Prunus argentea (Lam.) Rehder)انجام شد. با توجه به کمبود اطلاعات و بررسی‌های آزمایشگاهی درباره ویژگی‌های ریزساختاری برگ گونه مورد نظر به شرایط محیطی، نتایج مطالعه حاضر نشان خواهد داد که چرای دام با تغییر در ساختار میکروسکوپی برگ، الگوهای متفاوتی از پاسخ‌های تطبیقی را ایجاد می‌کند که می‌تواند بازتابی از راهبردهای متفاوت این گونه‌ در مواجهه با تنش باشد.. همچنین، میتوان پی برد که کدام ویژگی برگ تغییرپذیری بیشتری در اثر تاثیر تنش چرا خواهد داشت. نتایج حاصله می‌تواند به مدیریت بهتر جنگل‌ها و حفظ درختانی که ارزش غذایی بالایی نیز دارند کمک نماید. مواد و روشها: در هر یک از دو منطقه مورد مطالعه در اطراف شهر ایلام (دره ارغوان و چغاسبز) از گونه درختی بادام کوهی که در معرض چرای مداوم دام در طی سال قرار داشتند، سه پایه به‌صورت تصادفی (در مجموع شش پایه) انتخاب شدند. نمونه‌برداری از شاخه‌های پایینی (در معرض چرای دام) و شاخه‌های بالایی (خارج از دسترس دام) همان پایه‌ها انجام گرفت. نمونه‌برداری از برگها در هر پایه در جهت شیب غالب منطقه بود. به‌طور کلی، از هر گونه و در هر منطقه، شش نمونه (سه پایه × دو سطح ارتفاعی شاخه) جمع‌آوری شد. از هر پایه درخت 10 برگ از شاخه‌های پایینی (در معرض چرای دام) و 10 برگ از شاخه‌های بالایی (خارج از دسترس دام) به صورت تصادفی جمع‌آوری شدند. جهت مشاهده بهتر روزنه‌ها و کرکها، رنگدانه‌های فتوسنتزی از سطح زیرین برگها حذف شدند و در نهایت بعد از رنگ‌آمیزی و تهیه مقاطع میکروسکوپی، با استفاده از دوربین مجهز به نرم افزار، 11 ویژگی‌ آناتومیکی مربوط به روزنه، کرک و تراکم رگبرگ اندازه‌گیری شدند. این اندازه‌گیری‌ها جهت صحت سنجی و برای اطمینان از دقت با تکرار بالا انجام شد. نتایج : نتایج نشان داد که چرای دام تغییرات معنی‌داری در اغلب ویژگی‌ها برگ ایجاد کرد، به‌طوری که میانگین طول و عرض روزنه، طول منفذ روزنه، تراکم روزنه، شاخص منفذ روزنه در شرایط چراشده به‌طور معنی‌داری کاسته شده، در حالی که ابعاد کرک (طول، عرض و تراکم) در شرایط چرا شده افزایش قابل‌توجهی نشان داد. تحلیل مؤلفه‌های اصلی نشان داد که صفاتی نظیر تراکم روزنه و شاخص منفذ روزنه بیشترین نقش را در تفکیک نمونه‌های چرا نشده داشتند، درحالی‌که تراکم رگبرگ و عرض کرک در شرایط چراشده نقش بیشتری داشتند. همچنین، پلاستیسیته قوی‌تری در ویژگی‌های کرک برگ گونه بادام کوهی مشاهد شد. نتیجه‌گیری: به طور کلی می‌توان نتیجه گرفت که چرای دام بر تمام ویژگی‌های آناتومیکی روزنه و کرک برگ تاثیر معنی‌دار داشته که سبب تغییر در اندازه و تعداد ویژگی‌های مورد مطالعه ‌شد. پلاستیسیته بالای صفات مورد مطالعه به وبژه کرکها نمایانگر سازگاری زیاد گیاه در مقابل تنش واردشده و تعییر در شرایط محیطی است. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که تغییر در ویژگی‌های آناتومیکی برگ بر کارایی و عملکرد گیاه تاثیر گذاشته و از میزان تولید آن خواهد کاست.
پژوهشگران	لیلا محمودی (نفر اول)، فروغ سهیلی (نفر دوم)، حمیدرضا ناجی (نفر سوم)