عنوان	هستۀ مشترک و تنوع فرهنگی در افسانۀ شاماران؛ رویکردی تطبیقی به روایت‌های کردی، ترکی و هندی
نوع پژوهش	مقاله چاپ‌شده در مجلات علمی
کلیدواژه‌ها	کُرد ترکی هند
چکیده	افسانه‌های شفاهی منابعی غنی برای درک جهان‌بینی، نظام ارزشی و نمادشناسی جوامع مختلف هستند. در میان این افسانه‌ها، شاماران به عنوان تجسم الگوی نمادین «انسان-مار»، جایگاه ویژه‌ای در فرهنگ‌های کُردی، ترکی و هندی دارد و پرسش اصلی پژوهش حاضر این است که این موجود چگونه هستۀ مشترکی از دوگانگی‌های انسانی (دانش/خیانت، عقل/غریزه، طبیعت/تمدن) را بازتاب می‌دهد و تفاوت‌های فرهنگی تا چه حد بر کارکردهای اجتماعی و روان‌شناختی آن تأثیر گذاشته است؟ این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و مطالعات کتابخانه‌ای، روایت‌های شاماران را تطبیقی بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که علی‌رغم تفاوت‌های ظاهری در جزئیات روایی—مانند جنسیت شاماران، نوع رابطه با قهرمان انسانی و پایان‌بندی تراژیک یا رستگارانه—هسته اصلی داستان (ترکیب انسان و مار، زندگی زیرزمینی، پیوند عاطفی، خیانت و دسترسی به دانش پنهان) در تمامی نسخه‌ها حفظ شده است. یافته‌ها با بهره‌گیری از چارچوب‌های نمادشناسی میرچا الیاده که مار را نماد دوپهلو زندگی/مرگ و شفا/زهر می‌داند و روان‌شناسی کهن‌الگوهای کارل یونگ که موجودات نیمه‌جانور را پل غریزه و عقل توصیف می‌کند—تحلیل می‌شوند. نتایج حاکی از آن است که شاماران نه تنها نماد قدرت، دانایی و محافظت، بلکه بازتاب دوگانگی انسانی (عقل و غریزه، زیبایی و وحشت، دوستی و خیانت) است و با نگاها در اساطیر هندی هم‌خوانی دارد. این پژوهش، با تأکید بر مفهوم «انسان-مار» به عنوان الگویی جهانی، خلأهای پژوهشی پیشین را پر کرده و فضایی برای گفت‌وگوی بین‌فرهنگی فراهم می‌آورد؛ جایی که افسانه از ابزار آموزشی اخلاقی (وفاداری به طبیعت) به نمادی از مقاومت معاصر تبدیل می‌شود.
پژوهشگران	نادیا رحیمی (نفر اول)، علی‌رضا شوهانی (نفر دوم)، صادق ملک حسینی (نفر سوم)