جمال خداکرمی

هدف این پژوهش کاربردی، جستجوی ظرفیت‌‌‌ها و موانع تحقق معماری مشارکتی و ارائه‌ی مدل سلسله مراتبی از شاخص‌های مؤثر بر ارتقای مشارکت مردم در طراحی و ساخت مسکن است. اطلاعات اولیه از طریق مصاحبه با خبرگان و پر کردن پرسشنامه‌ی AHP مقیاس نه درجه‌ی ساعتی به دست آمد. از سوی دیگر پرسشنامه‌هایی بین مردم توزیع شد که حجم نمونه 383 نفر از ساکنان شوشترنو بود. این تعداد به روش کوکران تعیین شد و پرسشنامه‌ها به‌صورت تصادفی در ساعات مختلف شبانه‌روز در میان ساکنان این منطقه پخش شد. مقدار آلفای پرسشنامه 962/0 محاسبه شد که مقدار قابل‌قبولی است. یافته-های حاصل از تحلیل پرسشنامه مردمی نشان می‌دهد؛ میان متغیر انگیزه و تمایل به مشارکت و متغیرهای: سن، تحصیلات، جنسیت و وضعیت تأهل رابطه‌ی معناداری وجود دارد. یافته‌ها همچنین نشان می‌دهد، در میان شاخص‌های معماری مشارکتی تعهد، پذیرش نتایج، مهارت و‌ دانش، شفافیت، نگرش به مشارکت، خواست و اراده، انگیزه و تمایل، اعتماد، حمایت، تعامل، ابتکار و خلاقیت و در بین طرفین معماری مشارکتی معماران ، مردم و در آخر برنامه ریزان به ترتیب بیشترین تا کمترین تأثیر را بر تحقق مشارکت دارند. در میان بخش‌های مختلف معماری به ترتیب طراحی و ساخت نما، طراحی پلان، انتخاب مصالح، شیوه ساخت، مدیریت پروژه، از بیشترین تا کمترین امکان تحقق مشارکت برخوردارند و میان شیوه‌های ساخت؛ پیش‌ساخته، بتنی و فلزی، سنتی و بومی به ترتیب دارای بیشترین تا کمترین امکان مشارکت هستند. یافته‌های تحلیل AHP اهمیت معیارها رامتفاوت از نظر مردم نشان میدهد، معیارهای نگرش به مشارکت، خواست و اراده، انگیزه و تمایل، اعتماد، تعامل، حمایت، ابتکار و خلاقیت، شفافیت، تعهد، مهارت و دانش و پذیرش نتایج به ترتیب دارای بیشترین تا کمترین تأثیر بر تحقق معماری مشارکتی هستند. همچنین نتایج تحلیل داده‌ها در دو روش پیمایش پرسشنامه ای و AHP نشان می‌دهد که در میان طرفین مشارکت به ترتیب معماران، مردم و برنامه‌ریزان بیشترین تا کمترین نقش را در تحقق مشارکت ایفا می‌کنند. بر اساس تحلیل حساسیت بر اساس کارایی، مشخص است که در هر یک از معیارهای مهارت و دانش، مردم؛ درخواست و اراده، معماران؛ در حمایت، برنامه‌ریزان؛ در نگرش به مشارکت، مردم؛ در ابتکار و خلاقیت، معماران؛ در انگیزه و تمایل، معماران؛ در شفافیت، برنامه‌ریزان؛ در تعامل، مردم؛ در اعتماد، برنامه‌ریزان؛ در تعهد، برنامه‌ریزان مهم‌ترین نقش را دارند. کلمات کلیدی: معماری مشارکتی، مسکن، طراحی و ساخت.