امیر عزیزپناه

اهداف: زیتون یکی از محصولات مقاوم به کم‌آبی است که کشت آن در برخی از مناطق کشور توسعه پیدا کرده است. این پژوهش با هدف ارزیابی الگوی مصرف انرژی و تحلیل شاخص‌های زیست‌محیطی تولید زیتون انجام شد. مواد و روش‌ها: نمونه‌ی آماری تحقیق شامل 177 نفر از باغداران زیتون در استان ایلام بود. برای ارزیابی الگوی مصرف انرژی از شاخص‌های کارایی انرژی، بهره‌وری انرژی، شدت انرژی و افزوده خالص انرژی استفاده شد. همچنین به‌منظور بررسی وضعیت انتشار گازهای گلخانه‌ای در سامانه‌های تولید زیتون، از ضرایب انتشار معادل کربن دی‌اکسید برای نهاده‌های مصرفی استفاده شد. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها با استفاده از روشهای آمار توصیفی و تحلیلی صورت گرفت و همه‌ی داده‌ها در نرم‌افزار اکسل ثبت، دسته‌بندی و مورد ارزیابی قرار گرفتند. یافته‌ها: بر أساس نتایج پژوهش، کارایی انرژی، بهره‌وری انرژی، شدت انرژی و انرژی خالص به‌ترتیب برابر 36/1، 12/0 کیلوگرم بر مگاژول، 66/8 مگاژول بر کیلوگرم و 04/9175 مگاژول بر هکتار محاسبه شد. میزان مصرف انرژی مستقیم و غیرمستقیم نیز برابر 1/19969 و 5319 مگاژول در هکتار به‌دست آمد. میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای نیز برابر 74/1185 کیلوگرم معادل دی‌اکسید کربن در هکتار برآورد شد. نتیجه‌گیری: کل انرژی ورودی و خروجی در فرایند تولید زیتون به‌ترتیب 04/25288 و 08/34463 مگاژول در هکتار برآورد شد. نهاده الکتریسیته و کود نیتروژن به‌ترتیب با 81/16 و 78/73 درصد بیشترین سهم از انرژی‌های ورودی را به خود اختصاص دادند. پیشنهاد می‌شود که با کاربرد روش‌های مناسب مانند استفاده از ارقام پرمحصول، بهره‌وری استفاده از نهاده‌ها افزایش داده شود.