امیر عزیزپناه

چکیده استفاده مؤثر و کارآمد از انرژی در سامانه‌های تولید محصولات کشاورزی یکی از ارکان اساسی دستیابی به کشاورزی پایدار و کاهش پیامدهای زیست‌محیطی محسوب می‌شود. هدف از این پژوهش، تحلیل مصرف انرژی، تحلیل حساسیت، بهینه‌سازی نهاده‌ها و بررسی آلایندگی‌های زیست‌محیطی سامانه تولید کلزا در شهرستان مهران بود. داده‌های مورد نیاز از طریق پرسش‌نامه و مصاحبه حضوری با کشاورزان منطقه جمع‌آوری شد و مقادیر نهاده‌ها و ستانده‌ها به معادل انرژی تبدیل گردید. شاخص‌های انرژی شامل کارایی، بهره‌وری، شدت و انرژی خالص محاسبه شد. نتایج نشان داد کارایی و بهره‌وری انرژی به ترتیب برابر با 1/09 و 0/64 کیلوگرم بر مگاژول است. تحلیل حساسیت با استفاده از تابع تولید کاب-داگلاس نشان داد نهاده‌های ماشین‌آلات، سوخت دیزل، کود فسفر، آب آبیاری، سموم شیمیایی و بذر بر عملکرد محصول تأثیر مثبت و نهاده‌های نیروی انسانی، کود نیتروژن و الکتریسیته بر تأثیر منفی دارند. نتایج تحلیل پوششی داده‌ها (DEA) در رابطه با شاخص‌های کارایی فنی، کارایی فنی خالص و کارایی مقیاس به ترتیب 96/23، 97/45 و 90/75 درصد است که بیانگر وجود کارایی فنی و مقیاس در بخش قابل توجهی از مزارع می‌باشد. همچنین مصرف نهاده‌های سوخت دیزل با 1605/24 مگاژول در هکتار و کود فسفر با 13/11 کیلوگرم در هکتار در کمترین میزان مازاد مصرف را برای بهینه‌سازی نهاده‌ها به خود اختصاص داده‌اند. بررسی انتشار گازهای گلخانه‌ای نشان داد که مصرف الکتریسیته و سوخت دیزل به ترتیب در شرایط مرسوم 479/21 و 706/16 کیلوگرم معادل دی‌اکسید کربن در هکتار بوده که پس از بهینه‌سازی مصرف نهاده‌ها این مقادیر به ترتیب به 439/42 و 588/25 کیلوگرم معادل دی‌اکسید کربن کاهش یافت. نتایج نشان می‌دهد بهینه‌سازی مصرف نهاده‌ها علاوه بر بهبود کارایی انرژی و اقتصادی، نقش مؤثری در کاهش آلایندگی‌های زیست‌محیطی و پتانسیل گرمایش جهانی سامانه تولید کلزا دارد.