در عصر حاضر، کمبود آب یکی از چالشهای اصلی زیست محیطی برای گیاهان است که منجر به اختلالات متابولیکی و فیزیولوژیکی میشود، و در سالهای اخیر مورد توجه محققان قرار گرفته است. سالیسیلیک اسید و سیلیکون به عنوان دو تعدیل کننده تنش خشکی در گیاهان شناخته شدهاند. لذا، پژوهش حاضر در قالب فاکتوریل بر پایه طرح کاملا تصادفی درسه تکرار در شرایط گلخانهای در دانشگاه ایلام در سال 1400-1399 انجام گردید. در این پژوهش تنش خشکی در دو سطح (100 و50 درصد ظرفیت زراعی)، اسیدسالیسیلیک (SA) در دو سطح (صفر و100پی پی ام)، سیلیکون (Si) در دو سطح (0 و 1 گرم در لیتر) برصفات سرعت فتوسنتز، پارامترهای تبادل گازی، محتوی رطوبت نسبی برگ، پروتئین کل و شاخصهای آناتومیکی بررسی شد. نتایج حاصل از این آزمایش نشان داد که تنش خشکی باعث افزایش محتوی نسبی آب برگ، سرعت فتوسنتز، پارامترهای تبادل گازی، محتوی پروتئین کل و افزایش نشت یونی گردید. شد و همچنین از لحاظ ساختاری باعث کاهش عرض روزنه، عرض سلولهای نگهبان روزنه، تراکم روزنه در واحد سطح و قطر آوند چوبی و آبکش را باعث شد. کاربرد اسیدسالیسیلیک و سیلیکون باعث بهبود سرعت فتوسنتز، پارامترهای تبادل گازی، رطوبت نسبی و پروتئین کل در اندام هوایی شد همچنین محلول پاشی اسیدسالیسیلیک و سیلیکون به بهبود شاخصهای آناتومیکی ناشی از تنش خشکی منجر شد. نتایج کلی نشان داد که تنش خشکی اثرات منفی بر گیاه دارویی گل سازویی دارد که کاربرد اسیدسالیسیلیک و سیلیکون میتواند تحمل تنش خشکی را در گیاه بهبود بخشد.
