آرش فاضلی

گیاه دارویی گل سازویی Schrophularia striata با نام محلی تشنه‌داری، گیاهی خودرو، چندساله و بومی ایران می‌باشد. با توجه به اهمیت دارویی گل سازویی، این پژوهش با هدف بررسی اثر اسید سالیسیلیک بر خصوصیات مورفولوژیکی، فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی گل سازویی تحت شرایط تنش و عدم تنش خشکی اجرا گردید. آزمایش به‌صورت فاکتوریل بر پایه طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار در گلخانه تحقیقاتی دانشگاه ایلام انجام شد. فاکتورهای مورد بررسی شامل تنش خشکی در چهار سطح (100، 75، 50 و 25 درصد ظرفیت زراعی) و محلول‌پاشی با اسید سالیسیلیک اسید در دو سطح (0 و 5/1 میلی‌مولار اسید) بود. نتایج نشان داد تنش خشکی باعث کاهش ارتفاع بوته، وزن خشک اندام‌های هوایی و ریشه گل سازویی گردید. محلول‌پاشی با اسید سالیسیلیک وزن خشک اندام‌های هوایی و ریشه گل سازویی را به‌ترتیب به‌میزان 98/11 و 12/13 درصد در مقایسه با عدم محلول‌پاشی افزایش داد. با اعمال تنش خشکی (25 درصد ظرفیت زراعی) غلظت کلروفیل کل، کاروتنوئیدها و آنتوسیانین در مقایسه با عدم تنش خشکی (100 درصد ظرفیت زراعی) 23/33، 40/31 و 14/63 درصد کاهش یافت. محلول‌پاشی با اسید سالیسیلیک تأثیر مثبتی بر افزایش غلظت کلروفیل و آنتوسیانین در گل سازویی داشت. سرعت فتوسنتزی، سرعت تعرق، هدایت روزنه‌ای، هدایت مزوفیلی تحت شرایط تنش خشکی کاهش اما میزان دی اکسید کربن زیرروزنه‌ای تحت شرایط تنش خشکی افزایش یافت. محلول‌پاشی با اسید سالیسیلیک سرعت فتوسنتزی در گل سازویی در مقایسه با عدم محلول‌پاشی 27/10 درصد افزایش داد. کاربرد محلول‌پاشی با اسید سالیسیلیک باعث افزایش مقدار آب نسبی برگ تحت شرایط 75، 50 و 25 درصد ظرفیت زراعی شد. تحت شرایط تنش شدید خشکی (25 درصد ظرفیت زراعی) محلول‌پاشی با اسید سالیسیلیک باعث افزایش 92/33 درصدی غلظت پرولین در مقایسه با عدم محلول‌پاشی گردید. در 75 و 25 درصد ظرفیت زراعی محلول‌پاشی با اسید سالیسیلیک میزان مالون دی آلدئید را به‌ترتیب 81/17 و 04/34 درصد در مقایسه با تیمار عدم محلول‌پاشی کاهش داد. محلول‌پاشی با اسید سالیسیلیک تحت شرایط 100، 75، 50 و 25 درصد ظرفیت زراعی، مقدار فنل کل را در گل سازویی به‌ترتیب به‌میزان 92/20، 00/33، 84/10 و 19/10 درصد افزایش داد. بیشترین مقدار فعالیت آنزیم پراکسیداز (07/1 واحد در میلی‌گرم پروتئین در دقیقه) تحت شرایط 25 درصد ظرفیت زراعی با محلول‌پاشی با اسید سالیسیلیک مشاهده گردید. کمترین میزان فعالیت آنزیم پراکسیداز تحت شرایط 100 درصد ظرفیت زراعی به‌دست آمد. می‌توان نتیجه گرفت که محلول‌پاشی با اسید سالیسیلیک باعث بهبود رشد و تولید متابولیت‌های ثانویه در گیاه گل سازویی تحت شرایط تنش و عدم تنش خشکی گردید. همچنین این نتایج می‌تواند در راستای اهلی‌سازی و کشت زراعی این گیاه اطلاعات مناسبی در اختیار بهره‌برداران قرار دهد