سعدی و حافظ دو تن از بزرگترین غزل سرایان زبان فارسی هستند که در اوج غزلهای عاشقانه و تلفیقی قرار دارند. شعر این دو معیار فصاحت و بلاغت زبان فارسی است و برای سنجش قدرت شاعری هر کس بهترین معیار و سنجه هستند. حکیم نزاری قهستانی نیز یکی از بزرگترین شاعران زبان فارسی است که در میانهی این دو واقع شده و تالی سعدی و پیشوای حافظ دانسته شده است تا آنجا که بسیاری از غزلهای حافظ را ملهم از شعر وی میدانند. در دیوان نزاری غزلهای زیادی به استقبال یا در وزن و قافیهی غزلهای سعدی وجود دارد. همچنین بسیاری از غزلهای حافظ نیز به استقبال یا در وزن و قافیهی غزلهای نزاری هستند. در این بین غزل از حافظ وجود دارد که سعدی و نزاری نیز غزلهایی در همان مضمون و ردیف و قافیه دارند و احتمال تقلید و جوابگویی آنها میرود. این نوشتار با مقایسهی این غزلها میخواهد سبک آنان را بررسی نماید و مراتب برتری هر کدام را در غزل سرایی نشان دهد. برای این کار آنها را در سه سطح زبانی، ادبی و فکری با هم مقایسه نمود و برجستگیها و نقاط قوّت و ضعف آنها استخراج و مقایسه شد. حاصل بررسی آن شد که در سطح ادبی غزل حافظ از جهات تخیل و موسیقی بسیار بود. در سطح فکری، غزلها عاشقانه و بسیار به هم نزدیک بودند و تفاوت چندانی با هم نداشتند. فقط معشوق حافظ تا حدودی رنگ و بوی آسمانیتر دارد. در سطح زبانی هم بنابه رسم زمان، زبان غزلها ساده، روان، عامیانه و نزدیک به منطق گفتار و نثر بود که گاه ضعفها و سستیهایی هم در در غزل نزاری دیده میشد و نشانههای کهنگی زبان او نیز بیشتر بود. در مجموع بر خلاف انتظار زبان حافظ حتی از سعدی هم روانتر و سادهتر بود.
