1405/02/20

علی گراوند (Ali Garavand)

مرتبه علمی: استادیار
ارکید:
تحصیلات: دکترای تخصصی
ریسرچ گیت:
دانشکده: ادبیات و علوم انسانی
اسکولار:
پست الکترونیکی: a.garavand [at] ilam.ac.ir
اسکاپوس:
تلفن:
HIndex:

مشخصات پژوهش

عنوان
بررسی شگردهای هنری پیوند آیات و عبارات قرآنی در بافت اشعار پارسی با تکیه برمثنوی غنایی خسرو و شیرین نظامی
نوع پژوهش
مقاله ارائه شده کنفرانسی
کلیدواژه‌ها
قرآن، شعر، خسرو و شیرین، اثرپذیری، ترکیب وصفی واضافی، تتمیم و تکمیل.
سال 1401
پژوهشگران علی گراوند (Ali Garavand) ، علی همت دارایی اصلانی

چکیده

سرایندگان نظم فارسی از قرن چهارم به بعد به ویژه ازقرن ششم تا هشتم، به آفرینش آثاری دست زده اندکه رنگ و بویی اسلامی دارند و از این راه کوشیده اند بر غنای آثارشان بیفزایند. بیشتر شاعران برای بیان افکار، اندیشه ها و احساسات خود از آیات قرآن بهره گرفته و با استشهاد به آیات و عبارات قرآن موجبات پرباری و اعتلای آثارشان رافراهم آوردند. شاعران فارسی زبان، برای بیان یافته‌های خود، از کلام قرآن شاهدانی آورده‌اند که جلوۀ آن در آیینۀ سخن، خلاقانه و هنرمندانه است. آنان در بستر اسلام و در پرتو آموزه‌های ارزشمند قرآن گنجینه عظیمی از معارف را پدید آوردند. این پرتو افکنی به زبان و ادب فارسی در برخی آثار به شیوه‌ای بارز جلوه گر شده اما، برای کشف زیبایی‌ها و التذاذ ادبی دربعضی از سروده های دیگر، نیاز به مداقه وتأمل بیشتری می باشد. آنان به نوعی کوشیده‌اند تا برای ارزش بخشیدن به کلام خویش در مقام بهره‌گیری ازآیات وعبارات قرآن، نمونه هایی را ذکر نمایند که گفتارشان متأثر از کلام الهی باشد. هنرنمایی بزرگان شعر و ادب به شکل اشاره و تلمیح گاهی به قصد تیمن وتبرک، توضیح سخن، تمثیل، استناد و استشهاد، تزیین و تجمیل و گاهی نیز به انگیزه هنرنمایی و... به اقتباس و بهره‌گیری از قرآن ختم شده است. در این بین نظامی از شاعران سرآمد، تربیت یافته و مأنوس با مکتب قرآن است و در پنج گنج خود، شیوه ای هنری در اثرپذیری از قرآن دارد، اشارات و عبارات، تلمیحات از آن جمله است. این شاعر بلندآوازه به آیات و عبارت های قرآنی ژرف نگری دقیق داشته و شیوه وی در به کارگیری کلام وحی در برخی از آثارش مانند مخرن الاسرار نمود بیشتری دارد، اما در مثنوی عاشقانه خسرو شیرین کم تر آشکار است، دریافت و تشخیص آن در نگاه اول قدری دشوار به نظر می رسد. روشکار: در این پژوهش ابیاتی از شاعران پارسی‌گو که در آنها اشاره یا تصریحی به آیه یا عبارتی ازقرآن رفته, گردآوری شده است. شیوه جمع آوری اطلاعات در این پژوهش، با استفاده ازمنابع معتبر و برمبنای روش اسنادی و کتابخانه ای بوده است. نتیجه گیری: نتایج این تحقیق نشان داد که در اغلب آثاربه جای مانده از ستارگان علم و ادب، اعم از عارف و غیر عارف به ویژه در نظم، تاثیرپذیری از آیات و روایات به شکل چشم‌گیری قابل مشاهده است. دراین رهگذر سرایندگان مسلمان با آفرینش آثار ارزشمند خویش، پیوندی ژرف بین شعر فارسی و قرآن ایجاد کردند. ازجمله می توان به پیوند آیات وعبارات قرآنی به شکل های ترکیب اضافی و وصفی ،تکمیل وپیوستن با «که» موصوله اشاره کرد. در کارکرد بلاغی- معناییآیات قرآنی به منظور تکمیل کردن و اتمام شعر به طورمعمول در پایان آن قرار می گیرد که علاوه بر آشنایی زدایی از متن، آن را برجسته نموده و باعث بروز لذت ادبی در مخاطب می‌گردد برای انجام این مهم که درحوزه ی پیوند واژگان و آیات قرآن اشعارفارسی، مصادیق ازدیوان های منظوم شعرا و به طور اخص از مثنوی خسرو شیرین استخراج و به علاقمندان تقدیم گردیده است .