نیایش یعنی با تکریم و تقدیسِ خدا، چیزی از او خواستن، که به گفتگو تعبیر میشود. هدف از نیایش، خشنود ساختن خدا نیست؛ چه او به نیایش یا ستایش ما نیازی ندارد.چه بسا نیایش، پالوده و پاک ساختن خویش است. در دعا انسان، خودِ خویشتن است و اتکای خویشتن را آزادانه آشکار می سازد. در همه انواع و شعبات دینی انسانها به وسیله دعا و نیایش، خود را به قدسیترین و محوریترین کانون دینداری، یعنی خدا، نزدیک می کنند. هم اقدام به دعا کردن و هم محتوای دعاها بیانگر ایمان و اعتقادات فرد است.در ادبیات، ادبا و اهل فن، جایگاه ویژه ای برای نیایش و ستایش خداوند قائل شده اند، شاعران هم با احساسات ناب و دلنشین خود لابلای اشعارشان از نیایش بهره برده اند.نظامی همچون شاعران دیگر در خمسه خود به ستایش و نیایش پروردگار پرداخته است. نظامی عارف نبوده اما عاشقانه به نیایش خداوند می پردازد که در زاهد بودنش تردیدی به وجود نمی آید. در این پژوهش نیایش با در نظر گرفتن محتوا و مضمون آنها، در منظومه خسرو و شیرین بررسی گردیده و اقسام نیایش اعم از مناجات و دعا و ذکر در ابیات این مثنوی مورد واکاوی قرار گرفته است,سپس منظور نظامی از اقسام مناجات به شیوه توصیفی مورد تحلیل قرارگرفته شده است.
