1405/02/20

علیرضا حسن پور

مرتبه علمی: دانشیار
ارکید:
تحصیلات: دکترای تخصصی
ریسرچ گیت:
دانشکده: الهیات و معارف اسلامی
اسکولار:
پست الکترونیکی: a.hasanpour [at] ilam.ac.ir
اسکاپوس:
تلفن:
HIndex:

مشخصات پژوهش

عنوان
صورت گرایی در اخلاق کانتی از نگاه شلر
نوع پژوهش
مقاله چاپ‌شده در مجلات علمی
کلیدواژه‌ها
صورت‌گرایی اخلاقی؛ کانت؛ شلر؛ اخلاق؛ پدیدارشناسی
سال 1393
مجله پژوهشهای فلسفی
شناسه DOI
پژوهشگران علیرضا حسن پور

چکیده

مسئله­ی مورد بررسی در این مقاله عبارت از این است که آیا اندیشه­ی اخلاقی کانت، چنان که شلر ادعا کرده است، صورت­گرایانه است یا خیر. در اینجا پس از توضیح معنای صورت­گرایی و پیشینه­ی انتقاداتی که از این منظر به تفکر کانت شده است، از طریق توضیح برخی از مفاهیم اصلی تفکر اخلاقی کانت، مانند خیر مطلق، تکلیف، امر مطلق و خودآیینی اراده، سعی کردیم نگرش صورت­گرایانه­ی او را در اخلاق نشان دهیم. گفته شده که توجه صرف کانت به صورت کلی قانون اخلاقی و چشم­پوشی وی از ماده، محتوا، متعلَّق و غایت فعل حاکی از صورت­گرایانه بودن تفکر اخلاقی اوست. سپس به نسبت صورت­گرایی و غایت­گرایی در اخلاق کانتی اشاره و گفته شده که بر اساس نظر برخی از مفسران، کانت با غایت فی‌نفسه تلقی کردن انسان، تا حدودی نگرش صورت‌گرایانه‌ی خود را تعدیل می­کند؛ اما چون مفهوم غایت در نزد او مفهومی نظام­بخش است نه قوام­بخش، غایت­گرایی او را نمی­توان به معنای متداول، که صورتی از نتیجه­گرایی است، تفسیر کرد و نگرش او همچنان صوری باقی می­ماند. سرانجام رویکرد شلر به اخلاق کانت و وجه اشتراک و اختلاف این دو بیان شده است. شلر با این نظر کانت که شالوده­های اخلاق باید کلی، نامشروط و پیشین باشد و اخلاقی بودن فعل نمی­تواند وابسته به نتیجه­ی آن باشد موافق است، اما مخالف این نتیجه­گیری کانت است که «محتوای مادی» تجربه­ی اخلاقی هیچ جایگاهی در تعیین اخلاقی بودن فعل ندارد و این اختلاف‌ نظر مبتنی بر تفاوت نگاه پدیدارشناختی شلر و نگاه عقل‌گرایانه­ی کانت در اخلاق است