به منظور بررسی اثر تاریخ کاشت و تراکم بوته بر ویژگی های زراعی و فیزیولوژیکی ارقام نخود فرنگی آزمایشی در مزرعهای واقع در شهر سرابله (استان ایلام) در پاییز 1398 بصورت کرت های دوبار خرد شده در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی انجام شد. تیمارهای مورد بررسی شامل سه تاریخ کاشت (8 و 29 آذر، 29 دی)، فاصله بوته 10 و 15 سانتی متر روی ردیف و سه رقم نخود فرنگی وولف، دوریان و رینا بود. صفات مورفولوژیکی، صفات عملکردی و اجزاء عملکرد اندازه گیری شدند. نتایج نشان داد اثرات ساده تاریخ کاشت و تراکم و اثر متقابل تراکم در تاریخ کاشت بر عملکرد دانه سبز و خشک نخود فرنگی معنی دار بود. در تاریخ کاشت 8 آذر و فاصله بوته 10سانتی متر بیشترین عملکرد دانه سبز و خشک حاصل شد. کمترین عملکرد دانه سبز و دانه خشک در تیمار تاریخ کاشت 29 دی و فاصله بوته 15 سانتی متر به دست آمد. در هر 3 تاریخ کاشت، فاصله بوته 10 سانتی متر برتر از 15 سانتی متر بود. در هر سه تاریخ کاشت رقم رینا عملکرد دانه بیشتری نسبت سایر ارقام داشت که این قضیه در مورد اثر متقابل بین تراکم بوته و رقم نیز صادق بود.
