شوری خاک یکی از مشکلات فزاینده مخصوصا" ناشی از تبعات تغییرات اقلمی در جریان می باشد. بهمنظور بررسی تأثیر کشاورزی حفاظتی و پرایمینگ بذر با سیلیکات پتاسیم بر تراکم علفهایهرز، صفات زراعی و فیزیولوژیکی باقلا تحت شرایط تنش شوری دو آزمایش بهصورت آزمایشگاهی در آزمایشگاه دانشگاه ایلام و مزرعهای در استان واسط، شهر کوت،پروژه دجیلهای طی دو فصل زراعی 1402-1401 و 1403-1402 انجام شد. مطالعه آزمایشگاهی بهصورت فاکتوریل بر پایه طرح کاملاً تصادفی با چهار تکرار انجام گرفت. عاملهای آزمایش شامل سیلیکات پتاسیم در چهار سطح (0، 50، 100 و 150 میلیگرم در لیتر سیلیکات پتاسیم) و پنج سطح تنش شوری شامل (0، 1، 4، 8 و 10 دسیزیمنس بر متر) بودند. آزمایش مزرعهای بهصورت اسپلیت پلات در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با چهار تکرار اجرا شد. تیمارهای آزمایش شامل: خاکورزی حفاظتی در چهار سطح (بدون خاکورزی با بقایا، بدون خاکورزی و بدون بقایا، خاکورزی با بقایا، خاکورزی بدون بقایا) و پرایمینگ با سیلیکات پتاسیم (0، 50، 100 و 150 میلیگرم در لیتر) بود. نتایج آزمایشگاه نشان داد که مرحله جوانهزنی بذر باقلا به تنش شوری حساس است و شوری باعث کاهش درصد جوانهزنی، سرعت جوانهزنی، بنیه بذر و شاخصهای رشد اولیه ساقهچه شد. کاربرد سیلیکات پتاسیم، بهویژه در غلظت 150 میلیگرم در لیتر، این اثرات منفی را بهطور معنیداری کاهش داد. در شرایط مزرعه، سیلیکات پتاسیم و باعث افزایش 14/31 درصد پرولین، 65/31 درصدی پتانسیل اسمزی و 11/23 درصد عملکرد دانه شد. همچنین، در خاکورزی بدون بقایا میزان آنزیم کاتالاز و تعداد روزنه رویی و زیرین برگ باقلا افزایش یافت. کاربرد 150 میلیگرم در لیتر سیلیکات پتاسیم همراه با بیخاکورزی و بقایا سبب افزایش 95/46 درصد تعداد غلاف در بوته، 2/38 درصد تعداد دانه در غلاف و 79/12 درصد عملکرد بیولوژیک شد و همچنین تراکم و وزن خشک علفهای هرز را کاهش دادند. بیشترین اثر مثبت در شرایط بدون خاکورزی همراه با بقایا و غلظت بالای سیلیکات پتاسیم مشاهده شد. نتایج این پژوهش نشان داد که ترکیب پرایمینگ بذر با سیلیکات پتاسیم و کشاورزی حفاظتی بهعنوان یک راهبرد پایدار و مؤثر برای افزایش مقاومت گیاه باقلا به تنش شوری، تقویت صفات فیزیولوژیکی و بهبود عملکرد دانه قابل توصیه است. این استراتژی بهویژه در مناطق نیمهخشک و خشک، نقش مهمی در کاهش اثرات مخرب شوری و ارتقای بهرهوری گیاه باقلا دارد.
