آویشن زوفایی (Thymbra spicata L.) گیاهی از خانواده نعناع (Lamiaceae) است که در مناطق وسیعی از ایران پراکنش دارد. در این مطالعه اکوتیپ های مختلف آویشن زوفایی از سه منطقه مختلف در سطح استان ایلام جمع آوری گردید و میزان فنول و فلاوونوئید کل، فعالیت پاداکسایشی، بازدهی اسانس و همچنین میزان ترکیبات اسانس با استفاده از دستگاه GC-MS مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد که همبستگی مثبت و معنی داری بین محتوی فنول و فلاوونوئید کل با فعالیت پاداکسایشی مشاهده گردید، به طوری که عصاره آویشن زوفایی جمع آوری شده از کوه مانشت با محتوی فنول و فلاوونوئید بالا دارای بیشترین فعالیت پاداکسایشی بود. ترکیب اصلی اسانس آویشن زوفایی جمع آوری شده در مناطق مختلف با شرایط اکولوژیکی مختلف تیمول می باشد که در محدوده بین 59/22 تا 67/40 درصد متغییر بود. دیگر ترکیبات اصلی جمع آوری شده از مناطق مختلف کارواکرول، پارا- سیمن و گاما- ترپینن بودند. نتایج نشان داد که نمونه آویشن زوفایی جمع آوری شده از منطقه کاوران دارای بیشترین درصد اسانس (با میانگین 43/2 درصد) و نمونه جمعآوری شده از کوه مانشت دارای کمترین درصد اسانس (با میانگین 38/1 درصد) بودند. نتایج بدست آمده از این تحقیق نشان داد که بازدهی اسانس و همچنین میزان کمی و کیفی ترکیبات اسانس نه تنها به عوامل ژنتیکی بلکه به عوامل اکولوژیکی و محیطی از جمله ارتفاع از سطح دریا، میانگین دمایی سالیانه و بارش سالیانه بستگی دارد.
