علی اصغر حاتم نیا

سابقه و هدف: مرزه بختیاری (Satureja bachtiarica Bunge) گیاهی از خانواده نعناع (Lamiaceae) است که حاوی ترکیبات ارزشمندی مانند تیمول، پارا- سیمین و کارواکرول می‌باشد. در ایران 16 گونه گیاهی معطر از جنس مرزه رویش دارند. در این مطالعه اکوتیپ‌های مختلف مرزه بختیاری از استان‌های ایلام، کرمانشاه، کردستان و آذربایجان غربی جمع‌آوری شدند. از آنجائیکه عوامل اکولوژیکی و محیطی بر کمیت و کیفیت ترکیبات فیتوشیمیایی موجود در گیاهان معطر تأثیر دارند، لذا در این پژوهش به بررسی و مقایسه ترکیبات فیتوشیمیایی و خواص پاداکسایشی اسانس مرزه بختیاری در رویشگاه‌های مختلف پرداخته شد. مواد و روش‌ها: نمونه‌ها در فصل گلدهی از رویشگاه‌های مختلف با شرایط اکولوژیکی متفاوت در استان‌های ایلام، کرمانشاه، کردستان و آذربایجان غربی جمع‌آوری شدند. جهت عصاره‌گیری و اسانس گیری از پودر نمونه‌های خشک شده استفاده شد. سنجش محتوای فنول، فلاوونوئید، ظرفیت آنتی‌اکسیدانتی کل و ظرفیت جاروب کنندگی رادیکال‌های DPPH عصاره‌ها با استفاده از روش اسپکتروفتومتری انجام شد. اسانس‌گیری به روش تقطیر با آب و مطالعه کمی و کیفی اسانس نیز با استفاده از کروماتوگرافی گازی (GC) و کروماتوگرافی متصل به طیف سنج جرمی (GC-MS) انجام گردید. نتایج: داده‌ها نشان داد که عصاره نمونه‌های جمع‌آوری شده از بانه و گیلانغرب به ترتیب دارای بیشترین و کمترین میزان محتوای فنول (648/4 و 034/2 میلی‌گرم اسید گالیک/ گرم ماده خشک) و فلاوونوئید (164/0 و 090/0 میلی‌گرم کوئرستین/ گرم ماده خشک) بوده‌اند. همچنین بیشترین و کمترین فعالیت پاداکسایشی به ترتیب در نمونه‌های بانه (67/42 درصد) و گیلانغرب (06/27 درصد) مشاهده گردید. بیشترین ظرفیت جمع‌آوری رادیکال DPPH (درصد بازدارندگی) در نمونه‌های جمع‌آوری شده از بانه (16/43 درصد) و کمترین میزان ظرفیت جمع‌آوری رادیکال DPPH مربوط به نمونه‌های جمع‌آوری شده از گیلانغرب (87/31 درصد) بود. همبستگی مثبت معنی‌داری (9/0