رودخانهها یکی از مهمترین منابع آبی محسوب میشوند.. بشر از دیرباز برای تولید غذا، رشد و توسعه از این منبع حیاتی به شکلهای مختلف بهرمنده شده است، به گونهای که تمدنهای بزرگ انسانی در کنار رودخانهها شکل گرفتهاند. با این وجود، رعایت نکردن ضوابط علمی و اجرایی در ساخت سازههای هیدرولیکی، ممکن است خسارتهای زیانباری در زمان طغیان رودخانهها به بارآورد. سد انحرافی و ایستگاه پمپاژ گدارخوش، برروی رودخانهای به همین نام برای تامین آب حدود 3000 هکتار از اراضی کشاورزی منطقهی صالحآباد واقع در استان ایلام احداث شده است. طغیان رودخانهی گدارخوش در آبان ماه سال 1394 خسارات سنگینی به این ایستگاه وارد نمود. بررسیهای میدانی نشان میدهد که عامل اصلی آبگرفتگی تاسیسات ایستگاه، جانمایی نامناسب و تنگ-شدگیمقطع پایین دست میباشد. هدف از این تحقیق بررسی اثر تنگنای موضعی مقطع رودخانه بر آبگرفتگی ایستگاه پمپاژ و سد انحرافی گدارخوش به منظور تعیین راهکارهای علاج بخشی جهت پیشگیری از وقوع شرایط مشابه در جریانهای احتمالی آینده میباشد. شبیهسازی هیدرولیک جریان در محدودهی ایستگاه با استفاده از نرم-افزار HEC-RAS انجام شده است. این مدل از رایجترین مدلهای رودخانهای است که میتواند جریان متغیر تدریجی را با هر نوع مقطع عرضی در حالت دائمی و غیردائمی و انتقال رسوب را در مرز متحرک به صورت یک بعدی شبیهسازی نماید. دادههای مورد نیاز برای شبیهسازی، شامل دادههای مربوطه به هندسه آبراهه و دبی جریان با دوره بازگشتهای مختلف میباشد. ابندا شبیهسازی جریان با توجه به هندسهی موجود آبراهه انجام گرفت. سپس با تعریض مقاطع، مقطع مناسب برای جلوگیری از وقوع پدیدهی انسداد تعیین گردید. نتایج این مطالعه نشان میدهد که عامل اصلی آبگرفتگی تاسیسات، جانمایی نامناسب ایستگاه در محل قوس داخلی و قبل از مقطع تنگشده مسیر آبراهه میباشد. شبیهسازی جریان با دبی مختلف و مقایسهی آن با مشاهدات میدانی نشان میدهد که دبی حداکثر رخ داده برابر 2160 مترمکعب در ثانیه با دورهی بازگشت 200 ساله بوده است. بالا آمدن سطح آب قبل از تنگ-شدگی مقطع پایین دست، و افت سطح جریان بلافاصله بعد از این مقطع بیانگر وقوع پدیدهی انسداد در بازهی شبیه-سازی شده میباشد. در شرای فعلی احتمال آبگرفتگی تاسیسات با وقوع سیلابهای مشابه نیز وجود دارد و تعریض مقطع عرضی به حدود 25 متر بیشتر از وضعیت موجود ضروری میباشد. نتیجه این تحقیق، نشان میدهد که با استفاده از مدل HEC-RAS میتوان پروفیل سطح آب را برای جریانهای بار دوره بازگشت مختلف شبیه سازی و خطر آبگرفتگی تاسیسات آب را به حداقل ممکن کاهش داد.
