علیرضا حسینی

مطالعه حاضر به‌منظور ارزیابی کیفیت آب سطحی در رابطه با متریک‌های سیمای سرزمین و برخی خصوصیات فیزیوگرافی در کاربری/ پوشش‌های مختلف در حوزه آبخیز دویرج- استان ایلام انجام شد. نمونه‌برداری از منابع آب سطحی در طول یکساله و بصورت ماهانه در 7 ایستگاه در حد فاصل رودخانه دویرج در سال 95-1396 انجام گردید. پارامترهای کیفیت آب سطحی مورد استفاده در این پژوهش شامل نسبت جذب سدیم (SAR)، کل مواد جامد محلول (TDS)، سختی کل (TH)، اسیدیته (pH)، هدایت الکتریکی (EC)، پتاسیم (K+)، سدیم (Na+)، منیزیم Mg2+) (، کلسیم (Ca2+)، بی‌کربنات ( (HCO3-، سولفات (SO42-)، مجموع آنیون سدیم (sum Anion)، مجموع کاتیون سدیم (sum Cation)، درصد سدیم، سختی سالیانه و سختی موقت بودند. در این تحقیق برای افزایش دقت و مطابقت زمانی، نقشه کاربری اراضی براساس تصاویر ماهواره‎ای لندست هشت (OLI) در تاریخ 2016-03-05، ردیف 37، گذر 167، با استفاده از روش حداکثر احتمال شباهت در نرم افزار ENVI ایجاد شد. در تحقیق حاضر تاثیر سه گروه از متغیرهای تعیین کننده کیفیت آب شامل، مساحت کاربری اراضی، متغیرهای فیزیوگرافیک و متریک های سیمای سرزمین بر پارامترهای اندازه گیری شده بررسی شد. در بخش تجزیه و تحلیل آماری، برای تعیین تأثیر ایستگاه، فصل و اثر متقابل آن‌ها بر ویژگی های کیفی آب از تجزیه واریانس دو طرفه (Two-way ANOVA) در قالب مدل خطی عمومی (GLM) استفاده شد. ارتباط بین متریک های سیمای سرزمین، متغیرهای فیزیوگرافیک و مساحت کاربری‎های اراضی با شاخص های کیفیت آب سطحی با استفاده از آزمون آماری همبستگی پیرسون (Pearson’s correlation coefficients) مورد بررسی قرار گرفت. همچنین برای تعیین مهمترین عوامل تاثیرگذار بر متغیرهای کیفیت آب سطحی، آنالیز رگرسیون گام‌به‌گام (Stepwise regression) استفاده شد. بررسی همبستگی بین متغیرهای مورد بررسی نشان داد که مساحت کاربری کشاورزی با اکثر خصوصیات کیفیت آب سطحی (به‌جز سدیم) ارتباط مثبت دارد. همچنین مساحت کاربری های مراتع متوسط و مراتع خوب دارای ارتباط منفی و معنی داری با مقدار بیکربنات، درصد سدیم و سختی موقت بودند. در گروه متغیرهای فیزیوگرافی، تنها متغیر محیط حوضه با اکثر متغیرهای کیفیت آب ارتباط معنی داری داشت. همچنین متریک‌های سیمای‌سرزمین شامل شاخص‌های شکل، شکست، نسبت مساحت به محیط، همسایگی و عدم تمایل دارای ارتباط مثبت و معنی داری با متغیرهای کیفیت آب مانند سختی، هدایت الکتریکی، سولفات، مجموع آنیون، پتاسیم، مجموع کاتیون و سختی کل بودند. نتایج این تحقیق نشان می دهد که کیفیت آب تحت تأثیر عوامل مختلف وابسته به نوع کاربری، محیط حوضه و مشخصات ساختار و الگوی آن چشم‎‌انداز بوده است.