عبدالعلی کرمشاهی

اکوسیستم‌های جنگلی علاوه بر تولید چوب، منافع اجتماعی و زیست‌محیطی فراوانی را به همراه دارند. از جمله این منافع، می‌توان به عملکرد جنگل‌ها در جذب آلاینده‌های هوا و کاهش بار آلودگی اشاره نمود. گیاه‌‌پالایی امروزه به عنوان یکی از ارزانترین، پاکترین و کاربردی‌ترین روش‌ها برای کاهش آلودگی فلزات‌سنگین در محیط‌زیست شناخته می‌شود. در تحقیق حاضر، به منظور بررسی توان گیاه‌پالایی گونه‌های درختی مورد استفاده در جنگل‌کاری‌های اطراف کارخانه‌سیمان‌ایلام، میزان انباشت برخی فلزات‌سنگین از قبیل سرب، روی، کادمیوم و منگنز در برگ گونه‌های کاج‌تهران، زبان‌گنجشک، نارون‌چتری، عرعر، اقاقیا، سرو‌سیمین، سرو‌شیرازی، اکالیپتوس و بلوط اندازه‌گیری شدند همچنین میزان ترسیب این فلزات در خاک هفت توده‌ی جنگل‌کاری شده در 2‌عمق 10 - 0 و 20 - 10 سانتی‌متری نیز اندازه‌گیری شدند. خصوصیات فیزیکی خاک (بافت خاک، درصد رطوبت اشباع، جرم مخصوص ظاهری و حقیقی) و شیمیایی خاک (pH، Ec، آهک، ماده‌آلی، نیتروژن، پتاسیم و فسفر) توده‌ها نیز مورد بررسی قرار‌گرفت. از آزمون تحلیل‌واریانس و آزمون تعقیبی دانکن برای مقایسه میانگین‌ها استفاده شد. نتایج نشان‌داد که گونه‌های پهن‌برگ جذب بیشتری از فلزات‌سنگین را داشتند بطوری‌که بیشترین میزان کادمیوم و منگنز در گونه‌ی عرعر، بیشترین میزان روی در بلوط و بیشترین میزان سرب در گونه‌ی اکالیپتوس قرار داشت از طرفی گونه‌های سوزنی‌برگ کاج تهران، سرو سیمین و سرو شیرازی کمترین مقدار جذب را داشتند. نتایج ترسیب فلزات‌سنگین خاک نشان‌داد که بیشترین میزان کادمیوم در عمق 10 – 0 سانتی‌متری در توده 1 و در عمق 20 – 10‌سانتی‌متری در توده 3، بیشترین میزان ترسیب فلز روی در عمق 10 – 0 سانتی‌متری در توده 3 و در عمق 20 – 10‌سانتی‌متری در توده 1، بیشترین میزان سرب در عمق 10 – 0 سانتی‌متری در توده 7 و در عمق 20 – 10‌سانتی‌متری در توده 3، علاوه‌‌بر‌این توده 1 در دو‌عمق مورد بررسی دارای بیشترین مقدار منگنز بود. با توجه‌به نتایج به‌دست‌آمده توسعه فضای‌سبز اطراف کارخانه‌سیمان‌ایلام بایستی به‌نحوی باشد که اولویت کاشت با گونه‌های پهن‌برگ به ویژه بلوط و عرعر باشد از‌طرفی گونه‌های سوزنی‌برگ به خاطر مزیت همیشه-سبز بودن آنها در جنگل‌کاری‌های آمیخته مورد استفاده قرار‌گیرند.