قاچاق چوبهای هیزمی و تهیه زغال یکی از فعالیتهایی است که حدود 30 درصد از ساکنان مناطق روستایی شهرستان ایلام و بخش هلیلان در کنار فعالیتهای کشاورزی و دامداری به آن مشغول هستند. چنین فعالیتهای قاچاق چوب هیزمی و تولید زغال از عوامل اصلی قطع درختان و تخریب جنگل در این مناطق میباشد. هدف از پژوهش حاضر بررسی و ارزیابی عوامل موثر بر قاچاق چوب و تولید زغال در جوامع محلی شهرستان ایلام و بخش هلیلان و بررسی جایگاه زغالگیری در نظام معیشتی و درآمدی روستاییان در منطقه مورد مطالعه میباشد. در این پژوهش جمعآوری اطلاعات به صورت کتابخانهای و پرسشنامهای انجام و در قسمت مصاحبه با برقراری ارتباط مستقیم با خانوارهای زغالگیر به بررسی نگرش و عوامل موثر بر زغالگیری پرداخته شد. با توجه به نتایج تحلیل عاملی و بررسی گویههای (متغیرها) مربوط به هر عامل و بار عاملی آنها، سه عامل اقتصادی- معیشتی، حقوقی- قانونی و عوامل فرهنگی- اجتماعی شناسایی شدند. نتایج تحلیل عاملی نشان داد عامل اول (اقتصادی- معیشتی) با مقدار ویژه 45/7 بیشترین سهم (15/62 درصد) و عامل سوم (اجتماعی- فرهنگی) با مقدار ویژه 15/1 کمترین سهم (63/9 درصد) را در تبیین کل واریانس داشتند. نتایج بررسیها در خصوص جایگاه زغالگیری در نظام معیشتی خانوارهای زغالگیر مورد مطالعه نشان داد بهطور متوسط هر خانوار زغالگیر در حوزه شهرستان ایلام سالانه 10,800,000 ریال و در بخش هلیلان 11,400,000 ریال درآمد حاصل از فروش زغال در سال 1398 داشتند.
