علی مهدوی

تخریب جنگل‌ها طی چند دهه اخیر روند افزایشی به خود گرفته و به‌عنوان یکی از مباحث بحرانی در سراسر جهان و به‌ویژه ایران در بسیاری از محافل مربوطه مطرح گردیده است. مدل‌سازی الگوی مکانی تغییرات پوشش جنگلی اطلاعات ارزشمندی را جهت ادراک بهتر فرآیند تغییر، تعیین عوامل مؤثر و پیش‌بینی مناطق در معرض تغییر فراهم می‌آورد. در این مطالعه، به‌منظور بررسی کاهش پوشش جنگلی شهرستان ملکشاهی در استان ایلام، از تصاویر سنجنده MSS، ETM+ و OLI ماهواره لندست مربوط به سال‌های 1355، 1380 و 1393 استفاده شد. تصاویر مذکور مورد پردازش قرارگرفته و به دو طبقه جنگل و غیرجنگل طبقه‌بندی شدند. به‌منظور بررسی ارتباط مکانی کاهش پوشش جنگل با عوامل فیزیوگرافی و انسانی از روش آماری رگرسیون لجستیک استفاده شد. نتایج نشان می‌دهد که در طول 38 سال حدود 9/26491 هکتار از سطح جنگل‌های شهرستان ملکشاهی کاسته شده است. با توجه به نتایج مدل‌سازی مشخص شد که با افزایش ارتفاع از سطح دریا و در خاک‌های نیمه عمیق تا کم‌عمق و نیز در مناطق حاشیه جنگل و جهت‌های جنوبی و شرقی تخریب بیشتری صورت گرفته است علاوه بر این در اطراف مناطق مسکونی پرجمعیت نرخ کاهش پوشش جنگل افزایش می‌یابد. همچنین متغیرهای شیب، فاصله تا آبراهه، فاصله تا جاده و فاصله تا مناطق مسکونی با مقدار تخریب رابطه عکس دارند. در تحقیق حاضر از مدل تلفیقی CA-Markov برای پیش‌بینی کاهش پوشش جنگلی شهرستان ملکشاهی استفاده شد. این مدل تلفیقی از سلول‌های خودکار و زنجیره مارکوف است، با افزودن مشخصه مجاورت مکانی به مدل تصادفی زنجیره مارکوف، پوشش جنگلی را برای سال‌های آینده پیش‌بینی می‌کند. به‌منظور تهیه نقشه شایستگی تبدیل اراضی، رابطه رگرسیون لجستیک بین نقشه کاهش پوشش جنگلی سال‌های 1355 تا 1380 و عوامل مؤثر بر آن، برقرار گردید. سپس پوشش زمین سال 1393 با استفاده از مدل CA-Markov پیش‌بینی شد. اعتبارسنجی مدل با نقشه شبیه‌سازی‌شده با نقشه واقعی حاصل از طبقه‌بندی تصویر ماهواره‌ای سال 1393 انجام شد. ضریب صحت استخراج‌شده، نشان‌دهنده قابلیت مناسب این مدل برای شبیه‌سازی تغییرات پوشش جنگلی در شهرستان ملکشاهی می‌باشد (شاخص کاپا = 7869/0). درنهایت با فرض ادامه روند کنونی، نقشه پوشش جنگلی منطقه موردمطالعه برای سال 1403 پیش‌بینی گردید که نتایج بیانگر کاهش 8194 هکتاری مناطق جنگلی است. نتایج این تحقیق می‌تواند در برنامه‌ریزی‌های آتی منطقه که با تغییرات پوشش گیاهی/ کاربری اراضی مرتبط است مدنظر قرار گیرد.