علی مهدوی

گونه درختی بلوط از مهمترین گونه‌های بومی جنگل‌های زاگرس است که سطح وسیعی از این ناحیه رویشی را پوشش داده است. با توجه به شرایط خشک و نیمه‌خشک منطقه و کاهش رطوبت خاک، استقرار زادآوری طبیعی این گونه با چالش‌های جدی روبه‌رو شده است. این پژوهش به بررسی تأثیر سوپرجاذب بر رشد و زندهمانی نهال‌های بلوط ایرانی (Quercus brantii) تحت تنش خشکی پرداخته است. آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با 16 تیمار، 3 تکرار و 2 شاهد در نهالستان اداره منابع طبیعی شهرستان ایوان انجام شد. نهال‌های یکساله بلوط با دقت انتخاب شدند تا از نظر ارتفاع، تعداد شاخه و برگ یکسان باشند. تیمارها شامل دو فاکتور سوپرجاذب در 4 سطح (شاهد، 3%، 5% و 7% وزنی) و تنش خشکی در 4 سطح (آبیاری کامل، تنش ملایم 75% ظرفیت زراعی، تنش متوسط 55% و تنش شدید 35%) بودند. در مجموع 96 گلدان مورد استفاده قرار گرفت و تنش خشکی پس از تثبیت نهال‌ها به مدت 4 ماه اعمال شد. صفات مورد مطالعه در سه گروه رشدی، فیزیولوژیک و بیوشیمیایی اندازه‌گیری شدند. داده‌ها با نرم‌افزار SAS 9.4 و با استفاده از تجزیه واریانس و آزمون LSD در سطح احتمال 5% تحلیل شدند. نتایج نشان داد حدود 90% از نهال‌های تیمار 7% وزنی خشک شدند که احتمالاً به دلیل حجم بالای سوپرجاذب و اختلال در تنفس ریشه بوده است. اثر سوپرجاذب بر تمامی صفات مورفولوژیک به‌جز طول ریشه و همچنین صفات فیزیولوژیک به‌جز کاروتنوئید معنیدار بود. بهترین نتایج مربوط به تیمارهای 3% و 5% وزنی سوپرجاذب بود که در آن‌ها حدود 70% نهال‌ها تحت تنش متوسط و شدید سالم ماندند، در حالی که نهال‌های شاهد در این شرایط از بین رفتند. به‌طور کلی، کاربرد سوپرجاذب با غلظت‌های متوسط می‌تواند راهکاری مؤثر برای بهبود زندهمانی و رشد نهال‌های بلوط در شرایط تنش خشکی باشد.