به منظور تسهیل در امر گزینش ژنوتیپهای جدید، ارزیابی تنوع و تحلیل روابط بین صفات موثر بر عملکرد دانه برنج در جمعیتهای 2F حاصل از تلاقی رقم عنبربو به عنوان والد مادری با ارقام پاکوتاه و پرمحصول شفق و نجفی به عنوان والد پدری، تعداد 450 ژنوتیپ (240 ژنوتیپ از تلاقی عنبربو×نجفی و تعداد210 ژنوتیپ از تلاقی عنبربو×شفق) همراه ژنوتیپهای والدی در گلخانه کاشته شده و عملکرد دانه به همراه 16 صفت مختلف زراعی دیگر بررسی شد. با مقایسه آمارههای توصیفی برآورد شده از ژنوتیپهای والدی و نتاج F2 حاصل از آنها، تفکیک متجاوز برای صفات مختلف برآود شد. همبستگی ساده صفات وزن خشک خوشه، تعداد دانه در بوته، عملکرد بیولوژیک، تعداد پنجه بارور، تعداد دانه در خوشه، شاخص برداشت، وزن صد دانه، ارتفاع، طول خوشه و طول پدانکل با عملکرد دانه مثبت و معنیدار بود. به منظور گزینش صفات توجیهکننده عملکرد دانه، تجزیه رگرسیون گام به گام انجام شد و صفات وزن خشک خوشه، تعداد دانه در بوته، وزن صد دانه، تعداد دانه در خوشه، فاصله گره اول تا گره دوم ساقه و فاصله طوقه تا اولین گره به عنوان موثرترین صفات بر عملکرد دانه وارد مدل شدند. تجزیه ضریب مسیر نشان داد که بیشترین اثرات مستقیم و مثبت به ترتیب مربوط به صفات تعداد دانه در بوته (834/0)، وزن صد دانه (348/0) و وزن خشک خوشه (122/0) بودند. در این تحقیق صفات تعداد دانه در بوته، وزن صد دانه و وزن خشک خوشه که به عنوان شاخصهای انتخاب برای بهبود عملکرد دانه در برنج شناسایی گردیدند، به منظور استفاده در پروژههای اصلاحی برنج توصیه میشوند. با توجه به تنوع فنوتیپی ایجاد شده در بین نتاج 2F برای صفات مختلف (دامنه تغییرات و ضریب تغییرات بالا) در این تحقیق و بکارگیری تفکیک یافتههای مطلوب در برنامههای بهنژادی در نسلهای بعد میتوان به ارقام با خصوصیات مورد نظر و افزایش عملکرد دست یافت. واژههای کلیدی:
