هدف پژوهش حاضر، واکاوی نقش بانک بینالمللی ترمیم و توسعه (بانک جهانی) در فرایند شکلگیری و پیشبرد نخستین برنامه عمرانی ایران طی سالهای ۱۳۲۸ تا ۱۳۳۴ ش است. پژوهش حاضر با بهرهگیری از رویکرد تاریخی-نهادی و بر پایه اسناد و گزارشهای رسمی، به بررسی نقش این بانک در روند برنامهریزی، مشاوره، تأمین مالی و ارزیابی نخستین برنامه عمرانی ایران (۱۳۲۸-۱۳۳۴ ش) میپردازد. یافتهها نشان میدهد که وام پیشبینیشده از سوی بانک جهانی، بهعنوان یکی از دو منبع اصلی تأمین مالی برنامه در کنار درآمدهای نفتی، بهدلیل تحولات سیاسی ناشی از ملی شدن صنعت نفت و بحرانهای پس از آن و همچنین سایر مناسبات بینالمللی، عملی نشد. با وجود این، بانک جهانی از طریق ارائه چارچوبهای مشاورهای، اعزام هیئتهای کارشناسی، و بررسی و ارزیابی پروژهها، نقشی برجسته در شکلدهی محتوای برنامه و تعیین اولویتهای توسعه ایفا کرد. این همکاری نهتنها بر ساختار نهادی سازمان برنامه اثرگذار بود، بلکه تجربه تعامل مستقیم ایران با یک نهاد مالی بینالمللی را بهوجود آورد؛ تجربهای که هرچند در تحقق کامل اهداف برنامه به نتیجه نرسید، اما موجب تقویت بنیانهای فکری و نهادی برنامهریزی در کشور شد.
