علی سایه میری

همه‌گیری کووید-19 بحرانی بی‌سابقه در سطح جهان ایجاد کرد و لزوم بررسی دقیق تأثیرات آن بر کارایی عملیاتی مؤسسات مالی خرد‎ (MFIs) ‎را ضروری ساخت. این مؤسسات، که به عنوان خطوط نجات مالی برای آسیب‌پذیرترین و کم‌درآمدترین جمعیت‌های جهان عمل می‌کنند، در دوراهی سخت از یک سو، افزایش شدید تقاضای مشتریان برای نقدینگی و حمایت‌های اضطراری، و از سوی دیگر، تهدیدی جدی برای سلامت مالی و تداوم فعالیت خود این مؤسسات به دلیل گسترش‎ ‎وام‌ها و اختلالات عملیاتی گرفتار آمدند. مطالعه این تأثیرات ضرورتی عملی برای سیاست‌گذاران، سرمایه‌گذاران و اهداکنندگان است تا با طراحی مداخلات هدفمند، از قبیل تسهیلات سرمایه‌ای و کمک‌های فنی، از فروپاشی این ارکان اساسی مالی فراگیر جلوگیری کنند. با توجه به اهمیت موضوع، هدف این پژوهش بررسی رابطه بین رکود اقتصادی ناشی از کووید-19 با عملکرد مالی و عملکرد اجتماعی موسسات مالی خُرد است. این تحقیق از نوع پس رویدادی(استفاده از داده های گذشته) و از جنبه هدف، از نوع تحقیقات کاربردی- توسعه ای به شمار میرود. در این پژوهش، جامعه آماری شامل نهاد مالی فعال در نظام مالی ایران است که خدمات مالی خرد و تسهیلات اعتباری به خانوارها و کسب‌وکارهای کوچک ارائه می‌کنند. این نهادها شامل بانک‌های دولتی، بانک‌های خصوصی، بانک‌های نیمه‌دولتی، مؤسسات اعتباری و صندوق‌های قرض‌الحسنه هستند. انتخاب این مؤسسات بر اساس دسترسی به داده‌های مالی قابل اتکا و استمرار فعالیت آن‌ها در دوره زمانی 1398 تا 1400 انجام شده است. و روش نمونه‌گیری، روش حذفی است. با اعمال تمام فیلترهای ذکرشده حجم نمونه برابر با 28 مؤسسه می باشد. به‎ ‎منظور‎ ‎جمع‎ ‎آوری‎ ‎داده‌های‎ ‎مورد‎ ‎نیاز‎ ‎برای محاسبه‎ ‎متغیرهای‎ ‎پژوهش، از‎ ‎بانک‎ ‎های‎ ‎اطلاعاتی‎» ‎ره آورد‎ ‎نوین‎«‎ و‎» ‎تدبیر‎ ‎پرداز‎ «‎ استفاده‎ ‎شده است. در مواردی‎ ‎که‎ ‎داده های‎ ‎موجود‎ ‎در‎ ‎این‎ ‎بانک های اطلاعاتی‎ ‎ناقص‎ ‎بود، به‎ ‎آرشیوهای‎ ‎دستی موجود‎ ‎در‎ ‎کتابخانه‎ ‎سازمان‎ ‎بورس‎ ‎اوراق‎ ‎بهادار‎ ‎و سایت‎ ‎اینترنتی‎ ‎مدیریت‎ ‎پژوهش، توسعه‎ ‎و‎ ‎مطالعات اسلامی- سازمان‎ ‎بورس‎ ‎اوراق‎ ‎بهادار مراجعه‎ ‎شده است. داده‌ها از گزارش‌های مالی مؤسسات، بانک مرکزی و آمارهای اقتصادی جمع‌آوری شدند. کارایی مالی و اجتماعی با تحلیل پوششی داده‌ها ( DEA ) محاسبه شد، که در آن دارایی‌ها، هزینه‌های عملیاتی و پرسنل به‌عنوان ورودی، و پورتفولیوی وام ناخالص، درآمد مالی، تعداد وام‌گیرندگان زن و شاخص سود برای فقیرترین افراد به‌عنوان خروجی در نظر گرفته شدند. تأثیر کووید -19 بر تولید ناخالص داخلی ( GDP ) و اشتغال در چهار سناریو (بهترین حالت، مورد متوسط، بدترین حالت و بدترین حالت فرضی) بررسی شد. سایر متغیرهای کنترل مانند نرخ وام‌دهی، نرخ تأمین مالی و تراکم جمعیت نیز تحلیل شدند. در این پژوهش برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از شاخص آماری توصیفی نظیر میانگین، انحراف معیار، واریانس و غیره. .. و آمار استنباطی از روش رگرسیون غیرخطی استفاده شده است. ﮐﻠﯿﻪ ﻋﻤﻠﯿﺎت آﻣﺎری ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از نرم‌افزار SPSS نسخه 22 و Eviews انجام شده است. یافته‌ها نشان داد که رکود اقتصادی ناشی از کووید19 با عملکرد مالی موسسات مالی خُرد ارتباط منفی دارد. رکود اقتصادی ناشی از کووید-19 با عملکرد اجتماعی موسسات مالی خُرد ارتباط مثبت دارد نرخ وام‌دهی در رکود اقتصادی ناشی از کووید-19 بر کارایی مالی و کارایی اجتماعی موسسات مالی خُرد نقش میانجی دارد. نرخ تأمین مالی در رکود اقتصادی ناشی از کووید-19 بر کارایی مالی و کارایی اجتماعی موسسات مالی خُرد نقش میانجی دارد.