علی سایه میری

بخش کشاورزی استان ایلام به‌عنوان یکی از ارکان اساسی اقتصاد منطقه، نقش مهمی در ایجاد اشتغال، تأمین امنیت غذایی و تحقق توسعه پایدار ایفا می‌کند. با این حال، وابستگی این بخش به شرایط اقتصادی و منابع مالی دولت، آن را در برابر شوک‌های اقتصاد کلان آسیب‌پذیر ساخته است. شوک‌های ناشی از تغییرات درآمدهای نفتی، سیاست‌های پولی، مخارج دولت و بهره‌وری می‌توانند ساختار تولید، سرمایه‌گذاری و اشتغال بخش کشاورزی را تحت تأثیر قرار دهند. ازاین‌رو، پژوهش حاضر با هدف بررسی آثار پویای شوک‌های اقتصادی بر رشد بخش کشاورزی استان ایلام و تحلیل پیامدهای کوتاه‌مدت و بلندمدت آن‌ها با استفاده از مدل تعادل عمومی محاسباتی پویای منطقه‌ای ( Dynamic CGE ) انجام شده است.این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی–تحلیلی است. برای دستیابی به اهداف تحقیق، ابتدا چارچوب نظری مبتنی بر نظریه چرخه‌های تجاری واقعی و اقتصاد کینزی جدید تبیین شد و سپس با استفاده از جدول داده– ستانده، ماتریس حسابداری اجتماعی استان و کالیبراسیون پارامترهای مدل، سناریوهای مختلف شامل شوک بهره‌وری، شوک درآمدهای نفتی، شوک پولی و شوک مخارج دولت شبیه‌سازی شد. آثار این شوک‌ها بر متغیرهای کلیدی بخش کشاورزی شامل تولید، اشتغال، سرمایه‌گذاری، دستمزد و صادرات در یک افق زمانی ده‌ساله مورد ارزیابی قرار گرفت.نتایج پژوهش نشان داد که شوک‌های اقتصادی آثار متفاوتی بر عملکرد بخش کشاورزی استان ایلام دارند. شوک بهره‌وری بیشترین اثر مثبت و پایدار را بر رشد این بخش داشته و موجب افزایش تولید از 2/06 درصد در سال نخست به 4/28 درصد در سال دهم شده است؛ همچنین سرمایه‌گذاری و اشتغال نیز روندی افزایشی و پایدار را تجربه کرده‌اند. در مقابل، شوک درآمدهای نفتی به دلیل تشدید پدیده بیماری هلندی، اثرات منفی فزاینده‌ای بر بخش کشاورزی داشته و کاهش تولید از 0/73- درصد در سال اول به 2/05- درصد در سال دهم رسیده است. همچنین، شوک‌های پولی و افزایش مخارج دولت اگرچه در کوتاه‌مدت موجب تحریک تولید و فعالیت‌های اقتصادی می‌شوند، اما در بلندمدت به دلیل فشارهای تورمی و کاهش سرمایه‌گذاری خصوصی، آثار مثبت خود را از دست داده و موجب افت نسبی عملکرد بخش کشاورزی می‌شوند.بر اساس یافته‌های تحقیق، افزایش بهره‌وری، توسعه فناوری‌های نوین کشاورزی، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های تولید، کاهش وابستگی اقتصاد به درآمدهای نفتی و هدایت منابع مالی به سمت فعالیت‌های مولد مهم‌ترین راهکارهای تقویت رشد پایدار و افزایش تاب‌آوری بخش کشاورزی استان ایلام در برابر شوک‌های اقتصادی محسوب می‌شوند. نتایج این پژوهش می‌تواند مبنایی علمی برای سیاست‌گذاری منطقه‌ای و تدوین برنامه‌های توسعه پایدار بخش کشاورزی قرار گیرد.