هدف این پژوهش مدل سازی اثر افزایش تقاضای مصرفی در عراق بر صادرات کالاهای ایران به این کشور در چارچوب یک سیستم عرضه و تقاضای همزمان است. منطق اصلی پژوهش بر این فرض استوار است که مقدار صادرات ایران به عراق تنها تابع تقاضای وارداتی عراق نیست، بلکه همزمان از محدودیت های طرف عرضه در ایران، هزینه های مبادله و شرایط قیمتی نیز تاثیر می پذیرد؛ بنابراین برآورد جداگانه یک معادله تقاضا یا عرضه می تواند به تورش برآوردها منجر شود. برای آزمون تجربی، از داده های سالانه دوره 2007 تا 2023 استفاده شد و متغیرهای کلیدی شامل صادرات ایران به عراق، شاخص تقاضای مصرفی عراق، شاخص رقابت پذیری قیمتی و قیمت های نسبی، هزینه های مبادله و شاخص های طرف عرضه مانند ظرفیت تولید و هزینه واحد تولید به همراه متغیرهای دامی شوک های مهم (مانند کرونا و جهش های ارزی) در مدل وارد شدند. روش برآورد بر مبنای سیستم معادلات همزمان و با تاکید بر کنترل همزمانی و درون زایی انجام گرفت و برای تفکیک اثرات کوتاه مدت و بلندمدت نیز از چارچوب تصحیح خطا بهره گرفته شد. یافته های پژوهش نشان داد افزایش تقاضای مصرفی عراق اثر مثبت و معناداری بر صادرات ایران دارد و کشش بلندمدت صادرات نسبت به تقاضای مصرفی عراق حدود 1٫08 برآورد شد؛ به این معنا که رشد تقاضای مصرفی عراق می تواند به طور بیش از تناسب صادرات ایران را افزایش دهد. همچنین بهبود رقابت پذیری قیمتی اثر افزاینده و افزایش هزینه های مبادله اثر کاهنده بر صادرات دارد و کشش صادرات نسبت به هزینه های مبادله حدود منفی 0٫42 برآورد شد. در کوتاه مدت، مکانیزم بازگشت به تعادل فعال است و حدود 34 درصد عدم تعادل در هر سال تعدیل می شود. در سمت عرضه، ظرفیت تولید نقش تعیین کننده ای در توضیح تغییرات صادرات نشان داد و نتایج حاکی از آن است که در حضور قیود عرضه، بخشی از شوک تقاضای عراق به جای افزایش مقدار صادرات، به صورت فشار تعادلی و محدودیت های عملیاتی ظاهر می شود؛ به طور نمونه، در سناریوی افزایش 10 درصدی تقاضای مصرفی عراق، افزایش تعادلی صادرات حدود 3٫36 درصد برآورد شد. بر این اساس، سیاست های توسعه صادرات به عراق باید همزمان بر تقویت ظرفیت تولید و کاهش هزینه های مبادله و اصطکاک های مرزی و لجستیکی متمرکز شود تا اثر مثبت تقاضای عراق به افزایش پایدار صادرات ایران تبدیل گردد.
