متناقض نمایی در بلاغت، بیانی است که در ظاهر با خودش در تناقض باشد و بین دو موضوع متناقض، نوعی اتحاد ایجاد کرده باشد، اما در اصل دارای حقیقتی است که از راه تفسیر یا تاویل بتوان به آن دست یافت. حکیم سنایی غزنوی، همانطور که در ورود مضامین عرفانی، زهدیات و قلندریات به شعر، ابداع غزل های مغانه و ایجاد سبک جدید در شعر فارسی، پیشگام است، اولین شاعری است که مفاهیم و تصاویر متناقض نما را به مقدار فراوان وارد شعر کرده است. در این پژوهش که اولین تحقیق کامل و مستقل درباره متناقض نمایی در آثار سنایی است، تمام آثار او (حتی آثار منسوب به او) مورد بررسی دقیق و موشکافانه قرار گرفته و تمام موارد متناقض، استخراج گردیده است، سپس آن مطالب از دیدگاه های مختلف، بررسی و تقسیم بندی شده است. بیش ترین تعداد متناقض نماهای سنایی به ترتیب در دیوان، و مثنوی حدیقه و مقدار کمتری در دیگر مثنوی های او دیده می شود. پارادوکس های او بیشتر در حوزه مفاهیم ماورایی و عرفانی است (بیش از %80) و درصد کمی از آنها، غیرعرفانی است، همچنین بیشتر متناقض نماهای او در قالب جمله آمده است و درصد کمتری از آنها به شکل ترکیب و عبارت است. از نظر محتوا نیز متناقض نماهای او به دو دسته معنایی و لفظی تقسیم می شوند که بیش از %90 آنها معنایی و درصد ناچیزی در حوزه لفظی قرار می گیرند.
