استوکیومتری شاخهای از علم شیمی است که با روابط کمّی میان عناصر در تشکیل مواد مرکب در واکنشهای شیمیایی سروکار دارد. یادگیری اثربخش این مبحث مستلزم استفاده معلمان از روشهای تدریس متناسب است. پژوهش حاضر با هدف مقایسه اثربخشی مسیر یادگیری مبحث عنصرسنجی شیمی سوم دبیرستان به دو شیوه کاوشگری و سنتی انجام شده است. بررسی نقشه ذهنی و فضای دانشی دانش آموزان نیز هدف مطالعه حاضر می باشد. روش پژوهش از نظر هدف کاربردی و از جهت شیوه گرآوری دادهها، تجربی حقیقی با دو گروه آزمایش و کنترل با طرح پیش آزمون پس آزمون بود. جامعه آماری این پژوهش شامل تمامی دانشآموزان سال سوم دبیرستان پسرانه دولتی شهرستان ایلام (250 نفر) در سال تحصیلی 1395-1394 بود که به شیوه تصادفی ابتدا دو مدرسه دولتی انتخاب و سپش به تعداد 72 نفر از دو کلاس ریاضی و تجربی گروه کنترل (36 نفر) و دو کلاس ریاضی و تجربی گروه آزمایش (36 نفر) انتخاب شدند. از آزمون محقق ساخته میزان یادگیری مبتنی بر سطحبندی بلوم (6 سوال) و پرسشنامه نگرش دانشآموزان (20 سوال) که روایی آنها توسط 4 نفر از اساتید شیمی و 5 نفر از معلمان شیمی مورد تایید قرار گرفت، استفاده شد. نمره کل آزمون یادگیری برابر 100 بود که در پایان تعداد امتیازات برای آنالیز دقیقتر به نمره 20 تبدیل شد. پایایی ابزارهای دانش و نگرش دانش آموزان با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ به ترتیب 72/0 و 77/0 بدست آمد. جهت تجزیه و تحلیل دادهها و ترسیم نقشه مفهومی دانش آموزان از نرم افزار آماری Visual Mind استفاده شد و برای مقایسه میانگین دو گروه آزمایش و کنترل، آزمون t مستقل انجام شد. نتایج نشان داد تفاوت نگرش و نقشه ذهنی در دو گروه معنیدار است و ساختارهای دانش در گروه کاوشگری منسجمتر بوده و مسیر بحرانی آموزش آن متفاوت تر و مناسبتر از مسیر گروه سنتی است.
