درفقه پویا، اهمیت احکام استخراج شده از منابع، زمانی بیشتر نمایان می شود که این احکام، به خلق موضوعاتی منجر شود که برای حیات انسان، ضروری است. اکتشاف و به دنبال آن نظریات و نوآوری های فقهی در سایه کشف زیربناها از روبناها ، محقق می گردد. در فقه امامیه هم موضوعاتی که جنبه فردی دارند و هم موضوعاتی که جنبه اجتماعی به عنوان هدف در مسیر حرکت اجتهاد مد نظر قرار می گیرد. فقه امامیه برآن است تا زمانی که نص به یکی از عرصه های زندگی اجتماعی مانند معاملات، مرتبط باشد، فهم اجتماعی نص ضرورت پیدا می کند. به عبارت دیگر در چنین مواردی فقیه حکم را به مواردی که در نص نیامده، گسترش می دهد. در پرتو پویایی فقه، سید محمد باقر صدر، نظریات و نوآوری هایی را در فقه ارائه داده است که در حکومت اسلامی برای اداره امور، راهگشا و تسهیل کننده هستند. الگوی بانک بدون ربا، تکافل اجتماعی، نظرات فقه سیاسی ایشان نمونه هایی هستند که در جهت تحقق عدالت اجتماعی، رفع تبعیض، مبارزه با استثمار، نفی سلطه پذیری، رونق اقتصادی و ... بسیار موثر و مهر تأییدی بر توانایی فقه برای اداره جامعه به نحو شایسته است. نوآوری های شهید صدر در فقه، از دیدگاه فقهاء و علماء نقش مهم و سازنده ای در معنا بخشیدن به انعطاف پذیری شریعت دارد. منطقه فراغ فقهی به عنوان راهی برای برون رفت از بن بستها بر اساس مقتضیات مکان و زمان، دست حاکم اسلامی را باز گذاشته است تا در منطقه خالی از حکم الزام، متناسب با مصالح آن زمان، به وضع قواعدی بپردازد که برای مسلمین لازم الاجراست. تدوین پیش نویس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران بر اساس مبانی فقهی، فتوای بر عدم نجاست ذاتی اهل کتاب با دلایل متقن، بهره گیری از جدول مقارنه در تفهیم برخی از مسائل شرعی، تقسیم بندی مباحث فقهی به شیوه ای جدید و متفاوت از دیگران و هماهنگ با تقسیم بندی های حقوقی و کاربردی تر و ... از جمله نوآوری های شهید صدر در فقه است که علی رغم انتقاد عده ای از فقها، اکثریت بر جنبه نو بودن، راهگشا و تسهیل کننده گی آنها اذعان داشته و همواره از شهید سید محمد باقر صدر به عنوان فقیهی مبتکر یاد می نمایند. واژه های کلیدی: فقه، اجتهاد، نظریات فقهی، نوآوری های فقهی، سید محمدباقر صدر
