علی محمد بهرامی

در سالهای اخیر، چاقی و دیابت، شایع‌ترین معضل بهداشتی اکثر کشورها محسوب می‌شود. دیابت نوع دو، یک اختلال متابولیک و درونریز پیچیده است که می‌تواند اثرات منفی زیادی را بر روی ساختار و عملکرد غده فوق کلیه داشته باشد. داروهای گیاهی به خاطر هزینه و اثرات جانبی کم، در دسترس بودن و مؤثر بودن آن‌ها، بهطور وسیع در درمان بسیاری از بیماری‌ها در سرتاسر جهان تجویز می‌شوند. گل سازویی یا اسکروفولاریا استریاتا بانام محلی تشنه داری، گیاهی است خودرو، چندساله و از تیره گل میمون که سال‌هاست در درمان بسیاری از بیماری‌ها مورداستفاده قرار می‌گیرد. این مطالعه باهدف بررسی اثر عصاره هیدرو الکلی گیاه تشنه داری در بهبودی اثرات زیان‌بار دیابت بر ساختار بافتی غده فوق کلیه صورت پذیرفت. جهت انجام این مطالعه، تعداد 32 سر موش صحرایی نر بالغ نژاد ویستار به 4 گروه 8 عددی تقسیم شدند. گروه شاهد: با جیره غذایی معمول و در شرایط یکسان محیطی با دیگر گروه‌ها نگهداری شدند. گروه دیابت: به موشهای این گروه، به مدت 6 هفته جیره پرکالری حاوی 20% چربی گاوی، 20% سوکروز و 60% جیره معمول داده شد. سپس داروی استرپتوزوتوسین به میزان mg/kg 20 به‌صورت داخل صفاقی تزریق گردید. گروه دیابت- تشنه داری: این گروه به مدت 6 هفته جیره پرکالری و سپس داروی استرپتوزوتوسین به میزان mg/kg 20 تزریق شد. در ادامه (علاوه بر دریافت جیره پرکالری) روزانه به مدت 28 روز عصاره هیدرو الکلی گیاه تشنه داری به میزان mg/kg 400 به‌صورت گاواژ داده شد. گروه تشنه داری: به موشهای این گروه همراه با جیره غذایی معمول، روزانه به مدت 28 روز عصاره گیاه تشنه داری به میزان mg/kg400 خورانده شد. در پایان دوره آزمایش، ابتدا موش‌ها با ترکیب کتامین-زایلازین بی‌هوش شده و پس از اخذ خون از قلب جهت اندازه‌گیری سطح گلوکز خون، انسولین و شاخص مقاومت به انسولین، آسان کشی شده و نمونه غده فوق کلیه راست همه حیوانات، جداشده و جهت مطالعات هیستولوژی به آزمایشگاه بافت منتقل گردید. پس از مصرف جیره پرکالری، وزن بدن، قند خون، انسولین و شاخص مقاومت به انسولین در گروه دیابت، نسبت به گروه شاهد، افزایش معنی‌داری پیداکرده است (05/0P<). به دنبال تجویز تشنه داری، شاخص‌های فوق در گروه دیابت-تشنه داری، نسبت به گروه دیابتی، کاهش معنی‌داری را نشان داد (05/0P<). همچنین در گروه دیابت قطر لایه‌های بخش قشری غده فوق کلیه (گلومرولوزا، فاسیکولاتا و رتیکولاریس)، نسبت به گروه شاهد، افزایش اما قطر بخش مرکزی کاهش معنی‌داری را نشان داد. به دنبال مصرف تشنه داری، قطر لایه‌های بخش قشری در گروه دیابت-تشنه داری نسبت به گروه دیابت کاهش معنی‌دار، اما قطر بخش مرکزی، افزایش غیر معنی‌داری یافت؛ بنابراین مصرف خوراکی تشنه داری، می‌تواند اثرات سودمندی روی تغییرات ساختاری و درنتیجه عملکردی ناشی از دیابت نوع 2 در غده آدرنال داشته باشد.