ابراهیم بابااحمدی

جهت شناسایی خصوصیات ظاهری و اطلاعات اولیه در مورد پتانسیل های تولیدی توده گاوهای موجود در منطقه استان ایلام، روستاهایی از استان که زیست گاه گاوهای بومی بودند، مشخص شد. این تحقیق با استفاده از روش پرسشنامه ای و مراجعه مستقیم، انجام و اطلاعاتی در مورد وضعیت ظاهری و پتانسیل های تولیدی 500 راس گاو ماده که به صورت تصادفی انتخاب شدند و مورد مطالعه قرار گرفتند. وضعیت تغذیه، بهداشت، مدیریت و جایگاه های مورد استفاده این گاوها بسیار نامناسب بود، لیکن علرغم این مشکلات که منجر به کم بودن میزان تولید شیر در این توده گردیده است، دام مذکور سازگاری لازم را با شرایط محیطی پیدا نموده و نتایج نشان میدهد که از لحاظ خصوصیات ظاهری گاو منطقه ایلام بدون کوهان ،4/87 درصد گاوها دارای شاخ بوده و از لحاظ رنگ بدن بسیار متنوع می باشند. میانگین وزن بدن و ابعاد بدن شامل طول حیوان، طول بدن، طول سر، دور سینه، ارتفاع جدوگاه و ارتفاع کپل در شرایط پرورش سنتی منطقه در گاوهای ماده به ترتیب 30/91 ± 17/372 کیلوگرم ، 66/0 ± 02/187، 28/ 0± 5/140، 48/4 ± 86/45، 2/13 ± 84/165، 39/45 ± 16/ 117 و 3/25 ± 34/ 124 سانتی متر به دست آمد. مقایسه خصوصیات ظاهری توده گاو بومی استان ایلام با برخی از نژادهای بومی دیگر نظیر سرابی و سیستانی نشان میدهد که دارای جثه کوچکتر و نسبت به گاوهای بومی منطقه جیرفت و کهنوج ، گاوهای منطقه بم، گاوهای دشتیاری سیستان و بلوچستان دارای جثه بزرگتر می باشند. در این تحقیق از نظر پتانسیل های تولیدی میزان تولید شیر در طول یک دوره کامل شیرواری اندازه گیری شد. میانگین حداقل مربعات و انحراف معیار تولید شیر در طول یک دوره شیردهی ، متوسط تولید شیر روزانه، طول دوره شیر دهی، درصد چربی و درصد پروتئین به ترتیب 34/437 ± 85/1141 کیلوگرم، 85/0±4/6، 85/10± 90/185 روز ، 66/0 ± 116/4 درصد و 43/0± 231/3 درصد به دست آمد. در مورد همه این صفات بین گاوهای مورد بررسی در شهرستان های مختلف منطقه استان ایلام اختلاف معنی داری وجود نداشت (P< 0.01).