اقبال احسانزاده

معیارهای آماری مورد استفاده برای ارزیابی بهترین تناسب توزیع، وزن‌های بزرگی را به مرکز توزیع می‌دهند که این رویه با هدف اصلی تجزیه و تحلیل فراوانی که تخمین مقادیر با دوره بازگشت بزرگ است، سازگار نیست. در این مطالعه، با استفاده از روش DSS که کلاس توزیع‌ها را قبل از انتخاب مدل با توجه به رفتار دنباله داده‌های نمونه تعریف می‌کند، دو پایگاه داده بارش و رواناب کشور ایران تحلیل بسامد شد. با توجه به DSS، اکثریت قابل توجهی از داده‌های نمونه بارش (71%) و رواناب (50%) متعلق به کلاس D بود که این بدان معناست که داده‌های نمونه رواناب به‌ویژه بارش از فرآیندهای دنباله‌دار نسبتاً سبک‌ می‌آیند بنابراین بیشتر به توزیع‌های کلاس D تعلق دارند. از طرفی داده‌های رواناب طبقه‌بندی شده در کلاس C (25%) بیشتر از داده‌های بارش (19%) بود که این نشان‌دهنده سنگینی و شدت داده‌های رواناب نسبت به بارش است. این نتایج وجود تبعیض بین کلاس مدل‌های رقیب قبل از انتخاب آن‌ها را تایید نمود. تأثیر طبقه‌بندی بر انتخاب مدل برای هردو پایگاه داده تقریبا یکسان بود. می‌توان نتیجه گرفت که در هردو پایگاه اطلاعاتی داده بارش و رواناب اکثر داده‌ها دارای دنباله تقریبا سبک بوده و به دنبال آن درصد قابل توجهی نیز دارای دنباله سنگین می‌باشند که این شباهت به وجود آمده می‌تواند به خاطر شرایط اقلیمی حاکم بر کشور ایران و جدایی‌ناپذیری دو مولفه‌ی بارش و رواناب در چرخه‌ی هیدرولوژی باشد. با توجه به یافته‌های این پژوهش، انتخاب مدل نامناسب به دلیل انتخاب یک کلاس اشتباه از توزیع‌ها (عدم استفاده از روش DSS)، در اکثر موارد، منجر به دست‌کم‌گرفتن مقدار متغیر مورد مطالعه برای یک دوره بازگشت تعریف شده، بخصوص در دنباله راست داده‌ها شد، که با ریسک اجتماعی_اقتصادی بالاتری در مقایسه با ریسک مربوط به تخمین بیش‌از‌حد یک کمیت خاص همراه است. لازم به ذکر است که برای هردو پایگاه داده اکثر ناسازگاری‌ها (تفاوت توزیع انتخاب شده قبل و بعد از استفاده از DSS) مربوط به کلاس C بود اما اکثریت دست‌کم‌گرفتن چارک‌ها مربوط به کلاس D بود. انتخاب مدل با استفاده از معیار ارزیابی BIC با رفتار دنباله فرآیندهای طبیعی سازگارتر بود، زیرا درصد مغایرت بین مدل‌های انتخاب شده با استفاده از این معیار قبل و بعد از کلاسه‌بندی در مقایسه با AIC کمتر بدست آمد. علاوه بر این، درصد دست‌کم گرفته شدن کمیت‌ها در صورت عدم کلاسه‌بندی توابع توزیع براساس BIC بیشتر از AIC شد، که می‌توان نتیجه گرفت BIC معیار مناسب‌تری برای استفاده در DSS می‌باشد زیرا اساس کار این سیستم بررسی دنباله‌ها و علی‌الخصوص دنباله‌های سنگین می‌باشد. از نتایج این پژوهش می‌توان برای برنامه‌ریزی طولانی‌مدت در زمینه مدیریت منابع آب و احداث پروژه‌های مختلف در زمینه علوم و مهندسی آب بهره گرفت.