توسعه بنگاه های کوچک و متوسط، شاخصی کلیدی از نظام پیش ران توسعه روستایی به شمار می رود که باعث امنیت پایدار منطقه ای و معکوس شدن مهاجرت خواهد شد. توسعه روستایی از پایه های اولیه و مهم توسعه ملی هر کشور محسوب می شود. ایجاد و توسعه کسب و کارهای کوچک، یکی از رویکردهای بسیار مناسب برای توانمندسازی روستاییان می باشد. این پژوهش، کمی و ماهیت و هدف آن کاربردی و از نظر گردآوری داده ها نیز توصیفی-پیمایشی می باشد. برای تحلیل داده ها از نرم افزار SPSSبه عنوان نرم افزار اصلی و از نرم افزار LISRELبه عنوان نرم افزار کمکی برای روش تحلیل عاملی (از نوع اکتشافی) استفاده شد. جامعه آماری تحقیق شامل کارشناسان و مدیران دستگاه های اجرایی جهاد کشاورزی استان ایلام، فعالان اقتصادی روستاها ( کارآفرینان و تعاونی داران روستایی) و استادان و مدرسان دانشگاه پیام نور مرکز ایلام بودند. در این پژوهش 20 متغیر موثر بر ایجاد و توسعه شرکت های کوچک و متوسط (SMEs) در روستاها شناسایی شدند که پس از به کار بردن تحلیل عاملی، برای تعیین تعداد عوامل از ملاک کیسر استفاده شد. برپایه این ملاک، 4 عامل (تامین مالی و نهاده های تولیدی، حمایتی و ترغیبی، آموزشی و مهارتی و عوامل فرهنگی و اجتماعی) دارای ارزش ویژه بالای 1 شناسایی و به عنوان عوامل قابل استخراج تعیین شدند. با توجه به شاخص های آماری با استفاده از روش تحلیل عوامل اصلی، این 4 عامل در مجموع 7531/0 درصد از واریانس کل متغیرها را توانستند تبیین کنند.
