احسان اله زیدعلی

با توجه به بزرگی ذخیره کربن خاک، کوچک‌ترین تغییرات در کربن آلی ذخیره شده در خاک، اثرات بسیار بزرگی بر کربن موجود در اتمسفر می گذارد. بنابراین بررسی اینکه خاک منبع یا مخزن کربن است، در بوم نظام‌های کشاورزی چه تحت تاثیر اثرات طبیعی و چه متاثر از روش‌های مدیریت، نقش مهمی را در راستای مطالعات برای تخفیف و سازگاری به تغییرات اقلیمی ایفا می‌کند. بیلان کربن یکی از راه‌کارهای اساسی برای درک این موضوع است که آیا یک بوم نظام زراعی در منطقه-ای مشخص، منبع دی‌اکسید کربن یا مخزن آن می‌باشد. افزایش ذخیره کربن در خاک علاوه بر بهبود شرایط فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک، باعث کاهش انتشار دی‌اکسیدکربن به اتمسفر شده و در نتیجه باعث تخفیف گرمایش جهانی نیز می‌گردد. هدف از این پژوهش، بررسی انتشار دی‌اکسیدکربن و بیلان کربن در خاک‌ زراعی تحت تاثیر مدیریت بقایای آلی می‌باشد. مواد و روش‌ها: آزمایش در دو سال 1390 و 1391 در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد با 5 تیمار در سه تکرار در قالب طرح بلوک‌های کاملا تصادفی اجرا گردید. تیمارهای آزمایش شامل شخم صفر با 0، 2، 4، 8 و 16 تن در هکتار کاه و کلش گندم بود. دی‌اکسیدکربن انتشار یافته از سطح خاک از روش محفظه بسته اندازه‌گیری شد. نتایج و بحث: نتایج آزمایش نشان داد که دمای خاک در تیمارهای دارای بقایای گندم بطور معنی‌داری از خاک لخت پایین‌تر بود و بزرگ‌ترین اختلاف دمای خاک در تیمار 16 تن بقایا نسبت به خاک لخت در اردیبهشت سال 92 مشاهده شد. نرخ انتشار روزانه دی‌اکسیدکربن در فصول مختلف از 1/0 تا 4/4 گرم کربن در مترمربع در روز متفاوت بود و بالاترین نرخ انتشار با 3/4 و 4/4 گرم کربن در مترمربع در روز به ترتیب برای سال‌های 91 و 92 در ماه مرداد در تیمار 16 تن بقایا ثبت شد. بالاترین میزان انتشار سالانه کربن در تیمار 16 تن بقایا در هکتار به ترتیب با 7/3 و 6/3 تن کربن در هکتار برای سال 1390 و 1391 بدست آمد و کمترین میزان انتشار سالانه کربن با 7/0 و 9/0 تن کربن در هکتار به ترتیب در دو سال مطالعه در خاک لخت مشاهده شد. منفی‌ترین بیلان کربن (9/0-) در خاک لخت و مثبت‌ترین بیلان کربن (12/3) در تیمار 16 تن بقایا در هکتار مشاهده شد. همچنین نتایج حاصل از این مطالعه یک رابطه نمایی مثبت با همبستگی بیش از 85 درصد را بین دمای خاک و انتشار دی‌اکسیدکربن از سطح خاک نشان داد.