احسان اله زیدعلی

به منظور بررسی اثر تاریخ کاشت و تراکم بوته بر ویژگیهای زراعی و فیزیولوژیکی ارقام نخود فرنگی آزمایشی در مزرعه‌ای واقع در شهرستان سرابله (استان ایلام) از پاییز 1398 تا بهار 1399 بصورت کرتهای دوبار خرد شده (اسپلیت –اسپلیت پلات) با 3 تیمار در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی انجام شد. تیمار اول شامل تاریخ کاشت در 3 مرحله شامل کاشت در 8 آذر، 29 آذر و 29 دی ماه بود. تیمار دوم تراکم بوته در 2 سطح شامل فاصله بوته‌های 10 و 15 سانتی متر روی ردیف بود. تیمار سوم نیز شامل 3 رقم نخود فرنگی شامل رقم وولف (WOLF)، دوریان (DORYAN) و رینا (REYNA) بود. فاصله ردیف‌ها ثابت و 30 سانتی‌متر در نظر گرفته شد. صفات مورفولوژیکی (ارتفاع بوته و شاخه‌های جانبی)، صفات فنولوژیک (جوانه زنی، سبز شدن، تاریخ گلدهی، زمان رسیدگی)، صفات فیزیولوژیک (شاخص سطح برگ، وزن برگ‌)، صفات عملکردی (عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک و شاخص برداشت) و اجزاء عملکرد (تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در غلاف، وزن یکصد دانه و عملکرد دانه سبز) اندازه گیری شدند. رسم نمودارها توسط نرم افزار Excel وتجزیه و تحلیل داده ها توسط نرم افزار آماری SASنسخه 20 انجام شد. مقایسه میانگین‌ها با استفاده از روش دانکن انجام شد. نتایج این بررسی نشان داد که اثر اصلی تاریخ کاشت، اثر اصلی تراکم، و اثر متقابل تراکم و تاریخ کاشت بر عملکرد دانه سبز نخود فرنگی معنی دار بود اما سایر تیمارها تاثیر معنی داری بر این صفت نداشتند. در تاریخ کاشت 8 آذر و تراکم 10 سانتی‌متر مربع بیشترین عملکرد دانه سبز به مقدار 3767 کیلوگرم در هکتار حاصل شد. کمترین عملکرد دانه سبز نیز در تیمار تاریخ کاشت 29 دی و تراکم 15 سانتی‌متر مربع حاصل شد. در هر 3 تاریخ کاشت، تراکم 10 سانتی‌متر مربع برتر از تراکم 15 سانتی‌متر بود. نتایج نشان داد که اثر اصلی تاریخ کاشت، اثر اصلی تراکم، و اثر متقابل تراکم و تاریخ کاشت بر عملکرد دانه خشک نخود فرنگی معنی دار بود اما سایر تیمارها تاثیر معنی داری بر این صفت نداشتند. در تاریخ کاشت 8 آذر و تراکم 10 سانتی‌متر مربع بیشترین عملکرد دانه خشک به مقدار 2302 کیلوگرم در هکتار حاصل شد. کمترین عملکرد دانه خشک نیز در تیمار تاریخ کاشت 29 دی و تراکم 15 سانتی‌متر مربع حاصل شد. در هر 3 تاریخ کاشت، تراکم 10 سانتی‌متر مربع برتر از تراکم 15 سانتی‌متر بود. تراکم 10 سانتی‌متر مربع برتر از تراکم 15 سانتی‌متر مربع بود. همچنین تاریخ کاشت 8 آذر ماه بیشترین عملکرد و رشد و تاریخ کاشت 29 دی کمترین مقدار را تولید کرد. در تاریخ کاشت‌های مختلف رقم های REYNA و DORYAN و بویژه REYNA عملکرد دانه و رشدی بهتری نسبت به رقم WOLF ایجاد کردند که این قضیه در مورد برهمکنش تراکم بوته و رقم نیز صادق بود.