احسان اله زیدعلی

یکی از روش‌های افزایش عملکرد و بهبود کارایی مصرف منابع در نظام‌های کشاورزی پایدار، کاربرد الگوهای چندکشتی مانند کشت مخلوط در نظام‌های تولید می‌باشد. به‌منظور بررسی اثر کشت مخلوط سریهای افزایشی و جایگزینی بر عملکرد، کارایی مصرف و جذب نور در دو گیاه گلرنگ و نخود، آزمایشی در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با 3 تکرار و9 تیمار در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه ایلام در سال زراعی 1398-99 اجرا شد. تیمارهای آزمایش شامل:کشت خالص: گلرنگ (25 بوته در متر مربع)، نخود (25 بوته در متر مربع)، کشت مخلوط جایگزینی: (70% گلرنگ، 30% نخود)، (%50گلرنگ، 50% نخود)، (30% گلرنگ، 70% نخود) و کشت مخلوط افزایشی: (100% گلرنگ + 30% نخود)، (100% گلرنگ +50% نخود)، (100% نخود + 30% گلرنگ) و (100% نخود + 50% گلرنگ) بود. نتایج آزمایش نشان داد که بیشترین عملکرد دانه (190 کیلوگرم در هکتار) و زیستی (1070 کیلوگرم در هکتار) گیاه گلرنگ در کشت مخلوط افزایشی 100%گلرنگ+ 30% نخود مشاهده شد. در نخود نیز بیشترین میزان عملکرد دانه وزیستی به ترتیب با 800 و 1740 کیلوگرم در هکتار در کشت مخلوط افزایشی 30% گلرنگ+100% نخود به‌دست آمد. بیشترین (47/1) و کمترین (86/0) نسبت برابری زمین به ترتیب در کشت مخلوط افزایشی 30% گلرنگ+ 100% نخود و سری جایگزینی 70% گلرنگ + 30% نخود حاصل گردید. حداکثر شاخص سطح برگ در گلرنگ و نخود به ترتیب 60 و 80 روز پس از کشت مشاهده شد. بیشترین مقدار کارایی مصرف نور گیاه گلرنگ (01/1 گرم بر مگاژول) و نخود (66/1 گرم بر مگاژول) به ترتیب در تیمار مخلوط افزایشی 100% گلرنگ+30% نخود و کشت مخلوط جایگزینی 50% گلرنگ+50% نخود حاصل شد. همچنین بالاترین میزان تشعشع جذب شده (603 مگا ژول بر متر مربع) در الگوی کشت مخلوط افزایشی 100% گلرنگ+ 50% نخود بود. نتایج آزمایش نشان داد که کشت مخلوط دو گیاه نخود و گلرنگ باعث بهبود میزان جذب تشعشع و کارایی مصرف نور در این گیاهان گردید که نتیجه آن بیشتر شدن عملکرد کل و بالا رفتن میزان LER بود.