احسان اله زیدعلی

علف‌های هرز یکی از علل اصلی کاهش عملکرد کنجد است، در حالیکه عناصر ریز مغذی مانند آهن و روی می-توانند عملکرد را افزایش دهند. بنابراین این آزمایش با هدف ارزیابی اثرات عناصر کم مصرف روی و آهن بر روی صفات زراعی و فیزیولوژیک کنجد تحت کنترل و عدم کنترل علف‌های هرز در شرایط اقلیمی سومار در سال زراعی 1402-1401 انجام شد. آزمایش به‌صورت اسپلیت- فاکتوریل در قالب طرح پایه بلوک‌های کامل تصادفی با 3 تکرار اجرا شد. عامل اصلی شامل مبارزه با علف‌های هرز در 2 سطح کنترل و عدم کنترل بود. عوامل فاکتوریل شامل کود سولفات آهن در 3 سطح 0، 150 و 300 ppm و محلول پاشی سولفات روی در 3 سطح 0، 300 و 500 ppm بصورت محلول-پاشی بود. نتایج نشان داد که اثر دوگانه علف‌های هرز و سولفات روی، و اثر دوگانه سولفات روی و سولفات آهن بر تعداد شاخه در بوته معنی دار بود. تعداد شاخه در بوته در تیمار کنترل علف‌های هرز و مصرف 500 پی‌پی‌ام سولفات روی به مقدار 5/18 عدد حاصل شد. تعداد شاخه در بوته در تیمار کنترل مصرف 300 پی‌پی‌ام سولفات آهن و 300 پی‌پی‌ام سولفات روی به مقدار 5/15 عدد حاصل شد که 18 درصد بیشتر از کمترین مقدار در تیمار عدم مصرف ریزمغذی‌ها بود. اکثر تیمارها از جمله اثر سه گانه علف‌های هرز، سولفات آهن و سولفات روی به عنوان مهمترین تیمار بر عملکرد دانه معنی دار بود. بیشترین عملکرد دانه در تیمار کنترل علف‌های هرز، مصرف 300 پی‌پی‌ام سولفات آهن و 500 پی‌پی‌ام سولفات روی به مقدار 8/1068 کیلوگرم در هکتار حاصل شد که 29 درصد بیشتر از کمترین مقدار در تیمار عدم کنترل علف‌های هرز و عدم مصرف ریزمغذی‌ها بود. همواره مصرف 300 پی‌پی‌ام آهن و مصرف 300 یا 500 پی‌پی‌ام سولفات روی موجب افزایش این شاخص شد. نتایج نشان داد که اثر اصلی سولفات روی و سولفات آهن بر روغن دانه کنجد معنی دار بود. در تیمار مصرف 300 پی‌پی‌ام سولفات روی روغن دانه‌ی کنجد به مقدار 2/52 درصد حاصل شد که اختلاف معنی داری با سایر سطوح سولفات روی داشت. در تیمار مصرف 300 پی‌پی‌ام سولفات آهن روغن دانه‌ی کنجد به درصد 9/51 درصد حاصل شد که اختلاف معنی داری با سایر سطوح سولفات آهن داشت. اکثر تیمارها از جمله اثر سه گانه علف‌های هرز، سولفات آهن و سولفات روی به عنوان مهمترین تیمار بر پروتئین دانه معنی دار بود. بیشترین پروتئین دانه در تیمار عدم کنترل علف‌های هرز، مصرف 300 پی‌پی‌ام سولفات آهن و 300 پی‌پی‌ام سولفات روی به مقدار 4/20 درصد حاصل شد که 20 درصد بیشتر از کمترین مقدار در تیمار کنترل علف‌های هرز و عدم مصرف ریزمغذی‌ها بود. به‌طورکلی عدم کنترل علف‌های هرز منجر به کاهش عملکرد دانه و کیفیت دانه‌ی کنجد شد، اما مصرف ریز مغذی‌های آهن به مقدار 300 پی‌پی‌ام و سولفات روی به مقدار اکثرا 300 و در برخی صفات 500 پی‌پی‌ام موجب افزایش عملکرد کمی و کیفی کنجد شد.