احسان اله زیدعلی

به منظور بررسی کنترل شیمیایی علف هرز تربچه وحشی (Raphanus raphanistrum) و تعیین مناسب ترین علف‌کش و تاریخ کاشت گندم تحت شرایط آب و هوایی دیاله عراق، آزمایشی مزرعه‌ای در طی دو فصل زراعی 2023 و 2024 انجام شد. آزمایش در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا گردید. تیمارهای آزمایش شامل دو تاریخ کاشت (1 و 21 نوامبر) و چهار کاربرد علف‌کش بودند: شاهد (آب مقطر)، لینتور (تریاسولفورون + دیکامبا) با دوز 50 گرم در هکتار، 2,4-D (اسید 2,4-دیکلروفنوکسی استیک) با دوز 1.5 لیتر در هکتار و گرانستار (تریبنورون-متیل) با دوز 20 گرم در هکتار که در مرحله پنجه‌زنی گندم اعمال شدند. نتایج نشان داد که اثر متقابل کاربرد علف‌کش و تاریخ کاشت بر ارتفاع بوته گندم، تعداد پنجه‌های بارور، محتوای پروتئین و عملکرد دانه در سطح احتمال 5% معنی‌دار بود، در حالی که تعداد و تراکم علف‌های هرز تربچه وحشی در سطح 1% تحت تأثیر قرار گرفتند. اثر ساده تیمار علف‌کش برای تعداد سنبله در متر مربع و شاخص برداشت معنی‌دار بود، در حالی که تاریخ کاشت تأثیر معنی‌داری بر عملکرد بیولوژیک گندم و شاخص برداشت داشت. با این حال، هیچ یک از تیمارهای آزمایشی تأثیر معنی‌داری بر تعداد دانه در سنبله یا وزن هزار دانه نداشتند. بیشترین ارتفاع بوته گندم (96.37 سانتی‌متر) در تیمار علف‌کش لینتور و تاریخ کاشت 21 نوامبر مشاهده شد، در حالی که تیمار شاهد (آب مقطر) کمترین ارتفاع بوته (90-92 سانتی‌متر) را در هر دو تاریخ کاشت به همراه داشت. کاربرد علف‌کش 2,4-D بیشترین تعداد پنجه‌های بارور (398 و 383) را در هر دو تاریخ کاشت تولید کرد. علاوه بر این، علف‌کش‌های لینتور و 2,4-D بالاترین عملکرد دانه (به ترتیب 4687 و 4629 کیلوگرم در هکتار) را در تاریخ کاشت 21 نوامبر به دست آوردند، در حالی که تیمار شاهد کمترین عملکرد دانه (4097 کیلوگرم در هکتار) را در تاریخ کاشت اول نوامبر نشان داد. همچنین این مطالعه نشان داد که تأخیر در کاشت (21 نوامبر) همراه با علف‌کش‌های انتخابی مانند لینتور یا 2,4-D نه تنها کنترل بهتری بر تربچه وحشی داشت، بلکه پارامترهای رشد گندم و اجزای عملکرد را نیز بهبود بخشید. این نتایج نشان می‌دهد که تلفیق کنترل شیمیایی با زمان‌بندی بهینه کاشت می‌تواند رقابت علف‌های هرز را به طور قابل توجهی کاهش داده و بهره‌وری گندم را در مناطق هم‌اقلیم مشابه افزایش دهد. این یافته‌ها مؤثر بودن علف‌کش‌های آزمایش شده و مدیریت تاریخ کاشت را در کنترل تربچه وحشی و بهینه‌سازی عملکرد گندم برجسته می‌سازد.