احسان اله زیدعلی

لوبیا عروس یا لیما یک گونه گرمسیری با ارزش غذایی بالا می‌باشد که پس از لوبیای معمولی بیشترین اهمیت را از نظر کشت وکار دارد. از این رو استفاده از روشهای مدیریت پایدار خاک مانند خاکپوش (مالچ) و کمپوست به عنوان راهکاری مؤثر برای بهبود شرایط رشد گیاه لوبیا عروس، کاستن از مشکلات علفهای هرز آن و نتیجتاً کاهش هزینه‌های کشاورزی مطرح شده است. برهمین اساس در بهار و تابستان 2025 در شرایط آب و هوایی بغداد آزمایشی به صورت خرد شده فاکتوریل (اسپلیت پلات) در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار طراحی و به انجام رسید. تیمارها شامل خاکپوش بعنوان عامل اصلی در سه سطح (0، 5 و 10 سانتیمتر ضخامت کاه گندم) و کاربرد کمپوست بعنوان عامل فرعی در سه سطح 1، 2 و 3 تن در هکتار بود. نتایج نشان داد که هم خاکپوش و هم کمپوست به طور جداگانه تأثیر آماری بسیار معناداری (در سطح 1٪) بر صفات کلیدی لوبیا عروس داشتند. کمپوست به طور خاص تعداد غلاف در بوته و تعداد دانه در غلاف را افزایش داد، در حالی که خاکپوش بر تعداد دانه در غلاف، عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک، درصد پروتئین دانه و کاهش تراکم علف‌های هرز مؤثر بود. علاوه بر این، برهمکنش این دو تیمار نیز بسیار چشمگیر بود و بر صفات مهمی مانند تعداد شاخه در بوته، شاخص برداشت، درصد پروتئین و علف‌های هرز در سطوح معنادار 1٪ و 5٪ تأثیر گذاشت. نتایج این پژوهش نشان داد که استفاده از کمپوست به‌تنهایی بر ارتفاع بوته تأثیر معناداری داشته، به‌طوری‌که بیشترین ارتفاع (66/71 سانتیمتر) در تیمار 3 تن در هکتار و کمترین آن (61 سانتیمتر) در تیمار 1 تن در هکتار مشاهده شد. همچنین، کمپوست به‌طور معناداری بر تعداد غلاف در بوته تأثیر گذاشت و بیشترین تعداد غلاف (77/21) در سطح 3 تن در هکتار به‌دست آمد. از سوی دیگر، هیچ‌یک از تیمارهای کمپوست تأثیر معناداری بر وزن صد دانه نداشتند. در مورد عملکرد دانه، بیشترین مقدار (1/2778 کیلوگرم در هکتار) با استفاده از خاکپوش 10 سانتیمتری کاه گندم حاصل شد. در تیمار کمپوست نیز، سطح 3 تن در هکتار با عملکرد 6/2616 کیلوگرم در هکتار، بیشترین مقدار را به خود اختصاص داد. علاوه بر این، بیشترین محتوای پروتئین خام دانه (16/23 درصد) در برهمکنش خاکپوش 10 سانتیمتر و کمپوست 3 تن در هکتار مشاهده شد. در نهایت، بیشترین تراکم علف‌های هرز در تیمار بدون خاکپوش همراه با 3 تن کمپوست و کمترین آن در تیمار خاکپوش 10 سانتیمتر با 1 تن کمپوست ثبت گردید. در نهایت، این مطالعه اثربخشی ترکیب این دو روش را به عنوان یک راهکار برتر برای بهبود کامل عملکرد و ویژگی‌های کیفی لوبیا عروس در اقلیم بغداد تأیید می‌کند.